Mücbir sebeple fesih ve işin tasfiyesi: teminat neden iade edilir
Mücbir sebeplerden dolayı sözleşmenin feshinde ve işin tasfiyesinde hesap nasıl kapanır, teminat neden iade edilir? 4735 sayılı Kanun 23. ve 24. madde.
İçindekiler
Mücbir sebeplerden dolayı sözleşmenin feshinde hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir, kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar iade edilir; zorunlu iş artışı sınırlar içinde kalmadığı için yapılan tasfiyede de 24. maddenin üçüncü fıkrası teminatın gelir kaydedilmesini öngörmez. İki hâlde de sona ermenin nedeni yüklenicinin kusuru olarak tanımlanmaz: 23. maddede mücbir sebepler, 24. maddede öngörülemeyen durumlar söz konusudur. Bir kamu yapım sözleşmesi her zaman yüklenicinin kusuruyla sona ermez. 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu iki durumda hesabın genel hükümlere göre tasfiye edilmesini öngörür: sözleşmenin mücbir sebeplerden dolayı feshi (m.23) ve zorunlu iş artışı sınırlar içinde kalmadığı için işin tasfiyesi (m.24). Bu yazıda iki hükmün lafzını, teminata etkisini, tasfiyeyi tetikleyen sınırı gösteren bir örnek hesabı ve kontrol listesini bulacaksınız.
Mücbir sebeplerden dolayı sözleşmenin feshi ve işin tasfiyesi (m.23, m.24)
Mücbir sebeple fesih, Kanun'un 23. maddesinde tek cümledir:
4735 m.23 Madde 23- Mücbir sebeplerden dolayı sözleşmenin feshedilmesi halinde, hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilerek, kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar iade edilir.
İşin tasfiyesi 24. maddenin üçüncü fıkrasındadır. Fıkradaki "bu şartlar", maddenin ilk iki fıkrasının iş artışına koyduğu şartlar ve sınırlardır. Üç fıkra şöyledir:
4735 m.24/1 Mal ve hizmet alımlarıyla yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan iş; a) Sözleşmeye esas proje içinde kalması, b) İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması, Şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10'una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımlarıyla yapım işleri sözleşmelerinde ise % 20 'sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir.
4735 m.24/2 Birim fiyat sözleşme ile yürütülen yapım işlerinde, Cumhurbaşkanı bu oranı sözleşme bazında % 40 'a kadar artırmaya yetkilidir.
4735 m.24/3 İşin bu şartlar dahilinde tamamlanamayacağının anlaşılması durumunda ise artış yapılmaksızın hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir. Ancak bu durumda, işin tamamının ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesi zorunludur.
İki hükmün sonucu şöyle okunur:
- Mücbir sebeple fesih (m.23): hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir; kesin teminat ve varsa ek kesin teminatlar iade edilir. Teminat gelir kaydedilmez.
- İşin tasfiyesi (m.24/3): iş, iş artışı şartları ve sınırları içinde tamamlanamayacaksa artış yapılmaz; hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir. Bu durumda da işin tamamının ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesi zorunludur. Fıkra teminatın gelir kaydedilmesini öngörmez.
Teminat neden iade edilir? İki hükümde de sona ermeye yol açan neden, yüklenicinin bir kusuru olarak tanımlanmaz: 23. maddede mücbir sebepler, 24. maddede öngörülemeyen durumlar. Teminatın iadesi (m.23) ve tasfiyede gelir kaydının öngörülmemesi (m.24/3) bu nedenle tutarlıdır. Yüklenicinin kusurundan doğan fesihlerin sonucu farklıdır ve ayrı bir yazının konusudur.
İş artışı sınırı aşılınca tasfiye: örnek hesap
İki yolu yan yana koyalım:
| Mücbir sebeple fesih · m.23 | İşin tasfiyesi · m.24/3 | |
|---|---|---|
| Ne zaman | Sözleşme mücbir sebeplerden dolayı feshedildiğinde | Zorunlu iş artışıyla iş, 24. maddenin şartları ve sınırları içinde tamamlanamayacaksa |
| Hesap | Genel hükümlere göre tasfiye | Artış yapılmaksızın, genel hükümlere göre tasfiye |
| İş | Fesihle sona erer | İşin tamamının ihale dokümanı ve sözleşmeye uygun yerine getirilmesi zorunlu |
| Kesin teminat | İade edilir | Gelir kaydı öngörülmez |
| Ek kesin teminat | Varsa iade edilir | Gelir kaydı öngörülmez |
Tasfiyeyi tetikleyen sınırı sayılarla görelim. Tutarlar kurgusaldır. Sözleşme bedeli 10.000.000,00 TL olan bir yapım işinde, öngörülemeyen bir durum yüzünden 2.600.000,00 TL'lik iş artışı zorunlu hâle gelmiş olsun; bu, sözleşme bedelinin %26'sıdır:
| Sözleşme / karar | Sınır | Sınır tutarı (TL) | Zorunlu artış (TL) | Sonuç |
|---|---|---|---|---|
| Anahtar teslimi götürü bedel | %10 | 1.000.000,00 | 2.600.000,00 | Sınır aşılıyor: artış yapılmaksızın tasfiye |
| Birim fiyat | %20 | 2.000.000,00 | 2.600.000,00 | Sınır aşılıyor: artış yapılmaksızın tasfiye |
| Birim fiyat, Cumhurbaşkanı kararıyla | %40 | 4.000.000,00 | 2.600.000,00 | Sınır içinde: artış aynı yükleniciye yaptırılabilir |
Aynı ihtiyaç anahtar teslimi götürü bedel ve birim fiyat sözleşmede sınırı aşar, iş 24. maddenin üçüncü fıkrasına göre tasfiye edilir. Birim fiyatlı yapım işinde Cumhurbaşkanı sınırı sözleşme bazında %40'a çıkarmışsa artış sınır içinde kalır. Tabloda "sınır içinde" sonucu için artışın ilk fıkradaki iki şartı da taşıdığı varsayılmıştır: sözleşmeye esas proje içinde kalması ve asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması.
Kendi sözleşmenizde iş artışının sınır içinde kalıp kalmadığını kayıt gerektirmeyen İş Artışı Hesaplama aracımızla görebilirsiniz: araç sözleşme türüne göre sınırı uygular ve birim fiyatlı işte Cumhurbaşkanı kararıyla yükseltilmiş oranı da kabul eder.
Kesinfiyat'ta fesih ve tasfiye kaydı
- Önce taslak, sonra yürürlük. Fesih ve tasfiye önce taslak olarak açılır. Taslak hukuki sonuç doğurmaz; mali durum ve yapılacaklar listesi önizlenir. Yürürlüğe koyma geri alınamaz ve projeyi "Sona Erdirildi" statüsüne geçirir. Kayıt yalnız yer teslimi bekleyen, aktif veya askıdaki projelerde açılır.
- Tür teminat sonucunu belirler. Fesih kaydı türüyle açılır. "Mücbir sebeple fesih" (4735 m.23) ve "İşin tasfiyesi" (4735 m.24) türlerinde ekranda teminat sonucu "Teminat iade edilir" olarak görünür.
- Mücbir sebebin iki tarihi ayrı tutulur. Mücbir sebeple fesihte olayın meydana geldiği tarih ve idareye bildirim tarihi ayrı alanlara kaydedilir.
- Yürürlükle birlikte yapılacaklar listesi çıkar. Bu iki türde liste "Teminatlar iade edilmeli · tasfiye/mücbir sebep halinde gelir kaydedilmez" uyarısını taşır. Mahsup edilmemiş avans bakiyesi ve açık hakedişler için ayrıca uyarı verilir; ilgili kullanıcılara uygulama içi bildirim ve e-posta gider.
- İade ayrı bir işlemdir. Fesih yürürlüğe girince teminat yapısı donar: yeni teminat kurulamaz, mevcut teminat değiştirilemez ya da silinemez. İade işlemi ise açık kalır. Sistem iadeyi hatırlatır, teminatı kendiliğinden iade etmez.
Kontrol listesi: tasfiyede teminat iade edildi mi?
Kendi işinizi şu sorularla denetleyebilirsiniz:
- Sözleşme mücbir sebeplerden dolayı mı feshedildi? Öyleyse hesap genel hükümlere göre tasfiye edildi ve kesin teminat ile varsa ek kesin teminatlar iade edildi mi?
- İş artışı öngörülemeyen durumlardan mı zorunlu hâle geldi? Artışa konu iş sözleşmeye esas proje içinde mi ve asıl işten ayrılması teknik veya ekonomik olarak mümkün değil mi?
- Gereken artış, sözleşme türüne göre sınırı aşıyor mu: anahtar teslimi götürü bedelde %10, birim fiyatta %20, birim fiyatlı yapım işinde Cumhurbaşkanı kararı varsa %40?
- Sınır aşılıyorsa artış yapılmadan tasfiyeye gidildi mi ve işin tamamı ihale dokümanı ve sözleşmeye uygun olarak yerine getirildi mi?
- Tasfiye ya da mücbir sebeple fesihte teminat gelir kaydedildiyse, bunun dayanağı nedir?
Kaynakça
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, m.23 "Mücbir sebeplerden dolayı sözleşmenin feshi" ve m.24 "Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi" (Değişik: 30/7/2003-4964/46 md.). Kabul: 5/1/2002; Resmî Gazete: 22/1/2002, sayı 24648.
- m.24/2'deki "Bakanlar Kurulu" ibaresi 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK'nin 140. maddesiyle "Cumhurbaşkanı" olarak değiştirilmiştir.
- Resmî konsolide metin: mevzuat.gov.tr, MevzuatMetin/1.5.4735 (işlenen son değişiklik: 7579 sayılı Kanun, yürürlük 22/5/2026). Erişim tarihi: 25/9/2026.
