Kamu ihale sözleşmesinde değişiklik yapılması: 4735 hangi hallere izin verir?
4735 sayılı Kanun'a göre kamu ihale sözleşmesi hangi hallerde değiştirilebilir? 4. ve 15. madde, iş artışı, mücbir sebep, örnek tablo ve kontrol listesi.
İçindekiler
Kamu ihale sözleşmesinde değişiklik yapılması ancak kanunun belirttiği hallerde mümkündür: 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, bu haller dışında sözleşme hükümlerinin değiştirilmesine ve ek sözleşme düzenlenmesine izin vermez (m.4). Kanunun "Sözleşmede değişiklik yapılması" başlıklı 15. maddesi iki hal sayar: sözleşme imzalandıktan sonra, sözleşme bedeli aşılmamak ve idare ile yüklenici karşılıklı olarak anlaşmak kaydıyla, işin yapılma veya teslim yeri ile, iş süresinden önce yapılacaksa işin süresi ve bu süreye uygun ödeme şartları değiştirilebilir. İş artışı (m.24) ile mücbir sebep (m.10) ise kanunun başka maddelerinde, kendi şartlarıyla düzenlenir. Bu yazıda maddelerin lafzını, hangi talebin hangi maddeye girdiğini gösteren bir örnek tabloyu ve kendi değişikliğinizi denetlemeniz için bir kontrol listesini bulacaksınız.
Kamu ihale sözleşmesinde değişiklik yapılabilir mi? (4735 m.4)
Değişikliğin sınırını 4735 sayılı Kanun'un "İlkeler" başlıklı 4. maddesinin ikinci fıkrası çizer (4735 m.4/2):
Bu Kanunda belirtilen haller dışında sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılamaz ve ek sözleşme düzenlenemez.
Fıkra iki şey söyler: sözleşme hükmü ancak kanunun belirttiği bir hale dayanarak değiştirilebilir ve ek sözleşme düzenlenemez. Değişikliğin şartları sözleşmenin kendisinde de yazılı olmalıdır; Kanun'un "Sözleşmede yer alması zorunlu hususlar" başlıklı 7. maddesi bunları sayar. Maddenin giriş cümlesi ile (o) ve (s) bentleri şöyledir:
m.7 Bu Kanuna göre düzenlenecek sözleşmelerde aşağıdaki hususların belirtilmesi zorunludur:
m.7/(o) o) (Değişik: 30/7/2003-4964/43 md.) Mücbir sebepler ve süre uzatımı verilebilme şartları, sözleşme kapsamında yaptırılacak iş artışları ile iş eksilişi durumunda karşılıklı yükümlülükler.
m.7/(s) s) Sözleşmede değişiklik yapılma şartları.
4735 m.15: sözleşmede hangi hususlar değiştirilebilir?
Kanun'un "Sözleşmede değişiklik yapılması" başlıklı 15. maddesi tek fıkradır (4735 m.15):
Sözleşme imzalandıktan sonra, sözleşme bedelinin aşılmaması ve idare ile yüklenicinin karşılıklı olarak anlaşması kaydıyla, aşağıda belirtilen hususlarda sözleşme hükümlerinde değişiklik yapılabilir:
a) İşin yapılma veya teslim yeri.
b) İşin süresinden önce yapılması veya teslim edilmesi kaydıyla işin süresi ve bu süreye uygun olarak ödeme şartları.
Maddenin şartları birlikte aranır:
| Lafızdaki karşılığı | Ne anlama gelir | |
|---|---|---|
| Zaman | "Sözleşme imzalandıktan sonra" | Madde imzalanmış sözleşmenin değiştirilmesini düzenler. |
| Bedel | "sözleşme bedelinin aşılmaması" | Değişiklik sözleşme bedelini aşamaz. |
| İrade | "idare ile yüklenicinin karşılıklı olarak anlaşması" | İki taraf anlaşmalıdır; tek tarafın kararı yetmez. |
| Konu (a) | "İşin yapılma veya teslim yeri" | İşin yapılacağı ya da teslim edileceği yer değişebilir. |
| Konu (b) | "İşin süresinden önce yapılması veya teslim edilmesi kaydıyla işin süresi ve bu süreye uygun olarak ödeme şartları" | Süre ancak iş süresinden önce bitecekse değişir; ödeme şartları bu süreye uydurulur. |
İş artışı ve mücbir sebep: 15. maddenin dışındaki hükümler
Sözleşmenin bedelini ya da süresini etkileyen iki durum kanunun başka maddelerinde, kendi şartlarıyla düzenlenir: iş artışı 24. maddede, süre uzatımı verilmesi de dahil olmak üzere mücbir sebep 10. maddede. Tablo bunları 15. maddenin iki haliyle yan yana koyar:
| Konu | Madde | Kanundaki şart |
|---|---|---|
| İşin yapılma veya teslim yeri | m.15/(a) | Sözleşme imzalandıktan sonra; sözleşme bedeli aşılmadan; idare ile yüklenici karşılıklı olarak anlaşarak. |
| İşin süresi ve ödeme şartları | m.15/(b) | Aynı şartlar; ayrıca işin süresinden önce yapılması veya teslim edilmesi kaydıyla. |
| İş artışı | m.24 | Öngörülemeyen durumlar nedeniyle zorunlu olması; artışa konu işin sözleşmeye esas proje içinde kalması ve idareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması. Bu şartlarla iş, anahtar teslimi götürü bedelde sözleşme bedelinin %10'una, birim fiyatta %20'sine kadar aynı yükleniciye yaptırılabilir; birim fiyatlı yapım işinde Cumhurbaşkanı bu oranı sözleşme bazında %40'a kadar artırabilir. |
| Mücbir sebep (süre uzatımı verilmesi dahil) | m.10 | Doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ilanı ya da Kurumca belirlenecek benzeri haller. İdarenin bunları mücbir sebep sayabilmesi için: yükleniciden kaynaklanan bir kusurdan ileri gelmemesi, taahhüdün yerine getirilmesine engel olması, yüklenicinin engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemesi, mücbir sebebin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde idareye yazılı bildirim ve yetkili mercilerce belgelendirme. |
İş artışı oranının sözleşme türüne göre nasıl uygulandığını iş artışı oranı yazımızda, türlerin farkını sözleşme türleri yazımızda anlattık.
Örnek: hangi değişiklik talebi 15. maddeye girer?
Anahtar teslimi götürü bedel bir yapım işini ele alalım: sözleşme bedeli 24.500.000,00 TL, iş süresi 390 gün. Talepler ve tutarların tamamı kurgusaldır.
| Talep | Yeni bedel (TL) | Süre (gün) | 15. maddenin şartları | Sonuç |
|---|---|---|---|---|
| 1. Teslim yeri değişir, iki taraf anlaştı | 24.500.000,00 | 390 | Konu (a) · bedel aşılmıyor · karşılıklı anlaşma var | m.15/(a) kapsamında |
| 2. İş 60 gün erken bitecek, ödeme şartları buna göre düzenlenir, iki taraf anlaştı | 24.500.000,00 | 330 | Konu (b) · süre kısalıyor · bedel aşılmıyor | m.15/(b) kapsamında |
| 3. Erken bitirme karşılığı 400.000,00 TL prim | 24.900.000,00 | 330 | Bedel 400.000,00 TL aşılıyor | m.15 dışında |
| 4. Doğal afet nedeniyle süre 60 gün uzar | 24.500.000,00 | 450 | Süre uzuyor; (b) bendi yalnız erken bitirmede | m.15 dışında · mücbir sebebin şartları m.10'da |
| 5. Projede zorunlu hale gelen 1.800.000,00 TL ilave iş | 26.300.000,00 | 390 | Bedel aşılıyor (%7,35) | m.15 dışında · m.24: sınır 2.450.000,00 TL (%10) |
| 6. İkinci bir iş için ek sözleşme | — | — | Kanun açıkça yasaklar | m.4/2: ek sözleşme düzenlenemez |
Tablo iki şeyi gösteriyor. 15. madde, bedeli aşan ya da süreyi uzatan bir değişikliğe dayanak olmaz: üçüncü talepte bedel, dördüncü talepte süre bu yüzden maddenin dışına çıkar. Beşinci talepteki ilave iş 24. maddeye bağlıdır: 1.800.000,00 TL'lik artış, götürü bedelde %10'luk sınırın (2.450.000,00 TL) 650.000,00 TL altında kalır; maddenin şartlarının (öngörülemeyen durum, proje içinde kalma, asıl işten ayrılamama) ayrıca sağlanması gerekir.
Kendi rakamlarınızla denemek için kayıt gerektirmeyen İş Artışı Hesaplama aracını kullanabilirsiniz: araç, onaylı ve önerilen artışları toplayıp ilk sözleşme bedelinin sözleşme türüne göre oranıyla karşılaştırır.
Kesinfiyat'ta sözleşme değişikliği
Kesinfiyat'ta sözleşme değişiklikleri, Sözleşme Değişiklikleri ekranında türüyle kayıt altına alınır.
- Kurulum kartları yer tesliminden sonra salt okunur olur. Proje yer teslimiyle Aktif duruma geçince kurulum kartları düzenlenemez; ekran düzenleme için Sözleşme Değişiklikleri sayfasına yönlendirir. Proje başlığındaki not da güncellemeyi sözleşme değişikliğine bağlar.
- Sözleşme türü ve sektör sonradan değişmez. Proje başlığında sözleşme türünün yanında "Değiştirilemez" etiketi görünür; tür de sektör de ne doğrudan düzenlemeyle ne de Genel Sözleşme Değişikliği ile değiştirilebilir.
- Mevcut kalemin birim fiyatı değiştirilemez. Birim fiyatı değiştiren bir sözleşme değişikliği açılamaz; tür seçiminde bu seçenek yer almaz.
- Ek sözleşme diye bir tür yoktur. Kayıt Süre Uzatımı, İş Artışı / Eksilişi, Genel Sözleşme Değişikliği gibi tanımlı türlerden biriyle açılır.
- İş artışı 24. maddenin sınırıyla sayılır. İş Artışı / Eksilişi kaydı açılırken ve onaylanırken toplam brüt artış, ilk sözleşme bedelinin anahtar teslimi götürü bedelde %10'u, birim fiyatta %20'siyle karşılaştırılır; sınırı aşan kayıt açılmaz ve onaylanmaz. Birim fiyatlı işte Cumhurbaşkanı kararıyla yükseltilen oran, iş sürerken kararın sayısı ve tarihiyle Genel Sözleşme Değişikliği üzerinden girilir.
Kontrol listesi: sözleşme değişikliği 4735'e uygun mu?
- Değişiklik, kanunun belirttiği bir hale dayanıyor mu? Dayanmıyorsa 4. madde değişikliğe izin vermez.
- Değişikliğin konusu işin yapılma veya teslim yeri mi, ya da iş süresinden önce bitecekse süre ve buna uygun ödeme şartları mı?
- Değişiklik sözleşme bedelini aşıyor mu? Aşıyorsa 15. maddeye dayanamaz.
- İdare ile yüklenici değişiklikte karşılıklı olarak anlaştı mı?
- Süre değişiyorsa kısalıyor mu? Uzayan süre 15. maddenin (b) bendine girmez.
- Bir ek sözleşme mi düzenleniyor? 4. madde ek sözleşmeyi yasaklar.
- İş artışıysa öngörülemeyen bir durumdan mı doğdu, proje içinde mi kalıyor, asıl işten ayrılamıyor mu ve toplam artış sözleşme türünün sınırında mı?
- Mücbir sebebe dayanılıyorsa yüklenici, mücbir sebebin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde idareye yazılı bildirimde bulundu mu, durum yetkili mercilerce belgelendi mi?
- Değişiklik yapılma şartları sözleşmede yazılı mı (m.7/(s))?
Kaynakça
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, m.4 "İlkeler", m.7 "Sözleşmede yer alması zorunlu hususlar", m.10 "Mücbir sebepler", m.15 "Sözleşmede değişiklik yapılması" ve m.24 "Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi" (Değişik: 30/7/2003-4964/46 md.). Kabul: 5/1/2002; Resmî Gazete: 22/1/2002, sayı 24648; Düstur: Tertip 5, Cilt 42.
- m.7/(o): Değişik 30/7/2003-4964/43 md. · m.24'teki "Bakanlar Kurulu" ibaresi 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK'nin 140. maddesiyle "Cumhurbaşkanı" olarak değiştirilmiştir.
- Resmî konsolide metin: mevzuat.gov.tr, MevzuatMetin/1.5.4735. Metne işlenen son değişiklik: 7579 sayılı Kanun (Ek m.2, yürürlük 22/5/2026).
- Erişim tarihi: 10/10/2026.
