Yapım işlerinde iş artışı oranı: %10 mu, %20 mi, %40 mı?

Yapım işlerinde iş artışı oranı sözleşme türüne bağlıdır: anahtar teslimi götürü bedel işlerde sözleşme bedelinin %10'una, birim fiyat işlerde %20'sine kadar iş artışı yaptırılabilir. Birim fiyat işlerde Cumhurbaşkanı bu oranı sözleşme bazında %40'a kadar artırabilir. Karma sözleşmede götürü bedel ve birim fiyat kısımlarının sınırı ayrı ayrı hesaplanır. Dayanak 4735 sayılı Kanunun 24. maddesi ve Yapım İşleri Genel Şartnamesinin 21. maddesidir.

Artış ancak öngörülemeyen bir durum nedeniyle zorunlu hâle gelmişse ve iki şart birlikte varsa yaptırılabilir. Aşağıda iki maddenin lafzını, karma sözleşmede iki sınırın nasıl işlediğini ve sınır yetmezse ne olduğunu bir örnekle anlatıyoruz.

İş artışı oranı yüzde kaç? (4735 m.24)

İş artışının sınırı 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 24. maddesindedir. Birinci fıkra şartları ve oranları birlikte koyar (4735 m.24/1):

Mal ve hizmet alımlarıyla yapım sözleşmelerinde, öngörülemeyen durumlar nedeniyle bir iş artışının zorunlu olması halinde, artışa konu olan iş; a) Sözleşmeye esas proje içinde kalması, b) İdareyi külfete sokmaksızın asıl işten ayrılmasının teknik veya ekonomik olarak mümkün olmaması, Şartlarıyla, anahtar teslimi götürü bedel ihale edilen yapım işlerinde sözleşme bedelinin % 10'una, birim fiyat teklif almak suretiyle ihale edilen mal ve hizmet alımlarıyla yapım işleri sözleşmelerinde ise % 20 'sine kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir.

İkinci fıkra birim fiyat yapım işlerinde oranın yükseltilmesine izin verir (4735 m.24/2):

Birim fiyat sözleşme ile yürütülen yapım işlerinde, Cumhurbaşkanı bu oranı sözleşme bazında % 40 'a kadar artırmaya yetkilidir.

Maddeden üç sonuç çıkar:

• Şartlar: artış öngörülemeyen bir durum nedeniyle zorunlu olmalı; iş sözleşmeye esas proje içinde kalmalı ve idareyi külfete sokmadan asıl işten ayrılması teknik ya da ekonomik olarak mümkün olmamalıdır. İki şart birlikte aranır.
• Oran: anahtar teslimi götürü bedelde sözleşme bedelinin %10'u, birim fiyatta %20'si. Aynı fıkra mal ve hizmet alımlarında birim fiyat sözleşmeler için de %20 der.
• %40: yalnız birim fiyat sözleşmeyle yürütülen yapım işleri içindir ve sözleşme bazında verilir. Götürü bedel için maddede böyle bir yetki yoktur.

Karma sözleşmede iş artışı: iki ayrı sınır (YİGŞ m.21/3)

Karma sözleşmede götürü bedel ve birim fiyat kısımları bir arada bulunur. Yapım İşleri Genel Şartnamesi bu durumda oranı kısımlara ayrı ayrı uygular (YİGŞ m.21/3):

Karma sözleşmelerde, birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde yer alan koşulların gerçekleşmesi şartıyla, artışa konu iş, sözleşme bedelinin; a) Götürü bedel teklif edilen iş kısımlarına ait tutarının % 10’una, b) Birim fiyat teklif alınan iş kısımlarına ait tutarının % 20’sine, kadar oran dahilinde, süre hariç sözleşme ve ihale dokümanındaki hükümler çerçevesinde aynı yükleniciye yaptırılabilir. Cumhurbaşkanı birim fiyat teklif alınan iş kısımlarına ait oranı sözleşme bazında % 40’a kadar artırmaya yetkilidir.

Götürü bedel kısımların sınırı o kısımların tutarının %10'u, birim fiyat kısımlarınki %20'sidir. Cumhurbaşkanı kararı yalnız birim fiyat kısımların oranını %40'a kadar yükseltir. Sözleşme türlerinin farkını sözleşme türleri yazımızda anlattık.

Şartnamenin 21. maddesinin ilk iki fıkrası, 4735 m.24'ün ilk iki fıkrasını yapım işleri için tekrarlar. 30 Temmuz 2025 değişikliği bu maddenin yalnız altıncı fıkrasını değiştirdi; o fıkra, sözleşmede birim fiyatı bulunmayan iş kalemi için yeni birim fiyat yapıldığında iş artışının sınır hesabını düzenler. Ayrıntısını yeni birim fiyat tespiti yazımızda anlattık.

Örnek: iş artışı ne kadar yapılabilir?

Örnek (kurgusal tutarlar). Karma bir yapım sözleşmesinin ilk bedeli 30.000.000 TL: götürü bedel kısmı 18.000.000 TL, birim fiyat kısmı 12.000.000 TL. Birim fiyat kısmında iki iş artışı gerekiyor: biri onaylanmış 1.500.000 TL, ikincisi 1.100.000 TL. Götürü bedel kısmında 600.000 TL artış var:

İkinci artış %20 oranıyla yaptırılamaz: birim fiyat kısmındaki iki artışın toplamı (1.500.000 + 1.100.000 = 2.600.000 TL) sınırı 200.000 TL geçer. Götürü bedel kısmında kalan 1.200.000 TL bu açığı kapatmaz, çünkü iki kısmın sınırı ayrıdır. Cumhurbaşkanı birim fiyat kısımlarının oranını bu sözleşme için %40'a çıkarırsa iki artış da sınır içinde kalır ve birim fiyat kısmında 2.200.000 TL pay kalır.

Sınır yetmezse ne olacağını 4735 m.24'ün üçüncü fıkrası söyler (4735 m.24/3):

İşin bu şartlar dahilinde tamamlanamayacağının anlaşılması durumunda ise artış yapılmaksızın hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir. Ancak bu durumda, işin tamamının ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesi zorunludur.

Tasfiyenin hesabını ve teminatın akıbetini mücbir sebeple fesih ve tasfiye yazımızda örnekle anlattık. Kendi rakamlarınızla denemek için İş Artışı Hesaplama aracını kullanabilirsiniz: araç, ilk sözleşme bedeli üzerinden götürü bedel, birim fiyat ve karma sözleşmelerin sınırını gösterir; birim fiyat için Cumhurbaşkanı kararıyla yükseltilen oranı da hesaba katar.

Kesinfiyat'ta iş artışı sınırı

Kesinfiyat iş artışını sözleşme türüne göre sınırlar ve tavanı aşan değişikliği kaydetmez:

• Tavan projenin sözleşme türünden gelir: götürü bedelde %10, birim fiyatta %20.
• Sözleşme Değişikliği'nin İş Değişikliği formunda "4735 Md.24 Brüt Artış Limiti" göstergesi ilk sözleşme bedelini, onaylı artışların toplamını, bu değişikliğin artışını ve kalan kapasiteyi gösterir. Eksiliş yalnız bilgi olarak yazılır, tavana girmez.
• Toplama onaylı İş Değişiklikleri girer. Yeni pozlar, sınır hesabında ihale seviyesine indirgenmiş fiyatla sayılır.
• Karma sözleşmede iki gösterge vardır, biri götürü bedel kısmı, biri birim fiyat kısmı için; değişiklik bir kısma bağlanır ve o kısmın tavanıyla sınanır.
• Tavanı aşan değişiklik kaydedilmez. Tavan onayda ve geçici kabule geçerken yeniden sınanır.
• 4735 m.24/1'in iki şartı formda ayrı ayrı onaylanır; ikisi işaretlenmeden değişiklik onaya gönderilemez.
• Birim fiyat projede Cumhurbaşkanı kararıyla yükseltilen oran en çok %40 olarak girilir: kurulumda Proje Kapsamı'ndan, iş başladıktan sonra Genel Sözleşme Değişikliği ile. Oran %20'nin üstündeyse kararın sayısı girilmeden kayıt yapılmaz; iş başladıktan sonraki değişiklikte kararın tarihi de istenir. Karma sözleşmede bu oran yalnız birim fiyat kısmına uygulanır.

Kontrol listesi: iş artışını onaya göndermeden önce

• Artış öngörülemeyen bir durumdan mı doğdu ve zorunlu mu? (4735 m.24/1)
• Artışa konu iş sözleşmeye esas proje içinde mi, asıl işten ayrılması teknik ya da ekonomik olarak mümkün değil mi? (4735 m.24/1-(a), (b))
• Sözleşme türünüze uygun oranı mı kullanıyorsunuz: götürü bedelde %10, birim fiyatta %20?
• Karma sözleşmede götürü bedel ve birim fiyat kısımlarını ayrı ayrı hesapladınız mı? (YİGŞ m.21/3)
• Önceki artışları da toplama kattınız mı?
• %20'nin üstüne çıkılacaksa bu sözleşme için verilmiş bir Cumhurbaşkanı kararı var mı? (4735 m.24/2: "sözleşme bazında")
• Yeni birim fiyatlı işlerin sınır hesabındaki tutarını YİGŞ m.21/6'ya göre buldunuz mu?
• Sınır yetmiyorsa: işin bu şartlar içinde tamamlanamayacağı anlaşıldı mı? Bu durumda artış yapılmadan tasfiye yoluna gidilir. (4735 m.24/3)

Kaynakça

• 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, m.24 "Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi" (Değişik: 30/7/2003-4964/46 md.). m.24/2'deki "Bakanlar Kurulu" ibaresi 2/7/2018 tarihli ve 700 sayılı KHK'nin 140. maddesiyle "Cumhurbaşkanı" olarak değiştirilmiştir. Resmî konsolide metin, son değişiklik 7579 sayılı Kanun (yürürlük 22/5/2026): mevzuat.gov.tr nüshası.
• Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, Resmî Gazete 4/3/2009, sayı 27159 (mükerrer); Ek-8 Yapım İşleri Genel Şartnamesi m.21/3 "Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi". Fıkranın son cümlesinde Resmî Gazete 8/8/2019, sayı 30856, m.27 ile değişik ibare vardır (yürürlük 18/8/2019). 30/7/2025 değişikliği (Resmî Gazete sayı 32971, m.20) maddenin yalnız altıncı fıkrasını değiştirdi. Metin: Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Ek-8 nüshası (yükleme 30/10/2023). Resmî Gazete nüshaları: 8/8/2019 değişikliği · 30/7/2025 değişikliği; yönetmeliğin mevzuat.gov.tr kaydı.
• Bağlantılar ve erişim tarihi: 8/10/2026.