Temel endeks (Gₒ) ve güncel endeks (Gn): hangi ay, neden o ay
Fiyat farkında temel endeks ihale ayı mı, iş bitim ayı mı? Fiyat Farkı Esaslarının 4. ve 9. maddesine göre temel ve güncel endeks ayları, örnek takvim.
İçindekiler
Fiyat farkı öngörülen işte temel endeks (Go) ihale tarihinin içinde bulunduğu ayın, güncel endeks (Gn) ise iş programına göre işin yapılması gereken uygulama ayının endeksidir. Fiyat farkı öngörülmemiş işte mücbir sebep ya da idareden kaynaklanan nedenle süre uzatımı verildiğinde ise temel endeks iş bitim tarihinin içinde bulunduğu aydan, güncel endeks revize iş programında işin yapılması gereken aydan alınır. Fiyat farkı hesabında iki endeks ayı vardır: temel endeks (Gₒ) başlangıç noktasıdır, güncel endeks (Gn) karşılaştırılan aydır. Hangi ayın alınacağını Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar belirler ve cevap, fiyat farkının sözleşmede öngörülüp öngörülmediğine göre değişir. Bu yazıda iki kuralı, farkı gösteren örnek bir takvimi ve kendi hesabınızı denetlemeniz için bir kontrol listesini bulacaksınız.
Temel endeks ve güncel endeks nedir, hangi ay alınır? (Esaslar m.4 ve m.9)
Esasların "Tanımlar" başlıklı 4. maddesi kavramları bent bent sayar. Endeks aylarını belirleyen üç bent şunlardır:
m.4/1-(ç) ç) (Değişik bent: 24.02.2022-31760 R.G./1. md.; yürürlük: 26.03.2022) Güncel endeks: Uygulama ayına ait Endeks Tablosundaki sayıyı, akaryakıt ürünlerinden Enerji Piyasası Düzenleme Kurumu (EPDK) tarafından fiyatı yayımlananlar için EPDK’nın internet sayfasında yayımlanan uygulama ayına ait ortalama satış fiyatını,
m.4/1-(ı) ı) (Değişik bent: 24.02.2022-31760 R.G./1. md.; yürürlük: 26.03.2022) Temel endeks: İhale tarihinin içinde bulunduğu aya, çerçeve anlaşma ihalelerinde ise münferit sözleşme için teklif vermeye davetin yapıldığı tarihin içinde bulunduğu aya ait Endeks Tablosundaki sayıyı, akaryakıt ürünlerinden EPDK tarafından fiyatı yayımlananlar için EPDK’nın internet sayfasında yayımlanan ihale tarihindeki, çerçeve anlaşma ihalelerinde ise münferit sözleşme için teklif vermeye davetin yapıldığı tarihteki satış fiyatını,
m.4/1-(i) i) Uygulama ayı: İş programına uygun olarak işlerin gerçekleştirilmesi gereken ayı,
Sözleşmesinde fiyat farkı öngörülmemiş işler için ise 9. madde ("Fiyat farkı hesaplanması öngörülmeyen işler") ayrı bir kural koyar:
MADDE 9- (1) İdari şartname ve sözleşmesinde fiyat farkı verilmesi öngörülmeyen işlerde, 4735 sayılı Kanunun 10 uncu maddesinde belirtilen mücbir sebepler ya da idareden kaynaklanan nedenlerle işin bitim tarihinin süre uzatımı verilmek suretiyle uzatılması halinde, uzatılan süre içinde ve bu süreye göre revize edilen iş programına uygun olarak yapılan iş kalemleri ya da iş grupları için, (Mülga ibare: 24.02.2022-31760 R.G./4. md.; yürürlük: 26.03.2022) bu Esaslara göre fiyat farkı hesaplanır.
(2) Fiyat farkı hesabında temel endeks, iş bitim tarihinin içinde bulunduğu aya ait endeksi; güncel endeks ise, revize iş programına göre işin gerçekleştirilmesi gereken aya ait endeksi ifade eder. Temel endeks ve güncel endeks olarak (Değişik ibare: 24.02.2022-31760 R.G./4. md.; yürürlük: 26.03.2022) Endeks Tablosunun “Genel” sütunundaki sayı esas alınarak fiyat farkı hesaplanır.
İki kural yan yana okununca fark temel endekstedir:
- Fiyat farkı öngörülmüş işte temel endeks, ihale tarihinin içinde bulunduğu aya aittir. Güncel endeks uygulama ayına, yani iş programına uygun olarak işin gerçekleştirilmesi gereken aya aittir.
- Fiyat farkı öngörülmemiş işte fark, ancak mücbir sebepler ya da idareden kaynaklanan nedenlerle süre uzatımı verildiğinde, uzatılan süre içinde revize iş programına uygun yapılan iş kalemleri ya da iş grupları için hesaplanır. Temel endeks iş bitim tarihinin içinde bulunduğu aya, güncel endeks revize iş programına göre işin gerçekleştirilmesi gereken aya aittir; ikisinde de Endeks Tablosu'nun "Genel" sütunundaki sayı esas alınır.
Neden o ay? 9. maddede fark yalnız uzatılan süre içinde yapılan işe hesaplanır. Bu yüzden başlangıç noktası ihale ayı değil, uzatılan sürenin başladığı yerdir: uzatmadan önceki iş bitim tarihinin ayı. Güncel endekste ise iki kural aynı mantığı paylaşır: esas alınan, işin fiilen yapıldığı ay değil, (revize) iş programına göre yapılması gereken aydır.
Örnek takvim: ihale ayı mı, iş bitim ayı mı?
İki durumu tanımların lafzıyla karşılaştıralım:
| Fiyat farkı öngörülen iş · m.4 | Fiyat farkı öngörülmeyen işte süre uzatımı · m.9 | |
|---|---|---|
| Temel endeks (Gₒ) | İhale tarihinin içinde bulunduğu ay | İş bitim tarihinin içinde bulunduğu ay |
| Güncel endeks (Gn) | Uygulama ayı: iş programına göre işin gerçekleştirilmesi gereken ay | Revize iş programına göre işin gerçekleştirilmesi gereken ay |
| Endeks kaynağı | Endeks Tablosu; EPDK'nın fiyatını yayımladığı akaryakıtta EPDK satış fiyatı | Endeks Tablosu'nun "Genel" sütunu |
| Hangi iş | Uygulama ayı içinde gerçekleşen imalat: birim fiyatta iş kalemleri ve ihzarat, anahtar teslimde ilerleme yüzdelerine göre iş grupları (m.4/1-(e)) | Yalnız uzatılan süre içinde, revize iş programına uygun yapılan iş kalemleri ya da iş grupları |
Örnek bir takvim üzerinden görelim. Tarihlerin tamamı kurgusaldır. İhale 12 Mart 2024'te yapılmış, sözleşmedeki iş bitim tarihi 20 Aralık 2025'tir. İdareden kaynaklanan bir nedenle süre uzatımı verilmiş, iş programı revize edilmiş ve revize programa göre bir iş kalemi Şubat 2026'da yapılacaktır:
| Sözleşmede fiyat farkı öngörülmüş olsaydı | Fiyat farkı öngörülmemiş, süre uzatıldı (m.9) | |
|---|---|---|
| Temel endeks ayı (Gₒ) | Mart 2024 (ihale ayı) | Aralık 2025 (iş bitim ayı) |
| Güncel endeks ayı (Gn) | Şubat 2026 | Şubat 2026 |
| Gₒ ile Gn arasındaki süre | 23 ay | 2 ay |
| Endeks sütunu | Endeks Tablosu | Endeks Tablosu, "Genel" sütun |
| Kalem fiyat farkına girer mi? | Evet: uygulama ayı içinde gerçekleşen imalat | Evet: uzatılan süre içinde ve revize programa uygun yapılıyor |
Aynı kalem için ölçülen fiyat hareketi, fiyat farkı öngörülmüş işte 23 aylık bir dönemi, 9. madde durumunda yalnız uzatmayla açılan 2 aylık dönemi kapsar. Temel endeks ayını ihale ayı sanıp 9. madde durumuna uygulamak, uzatmadan önceki dönemin fiyat hareketini de hesaba katar; madde ise yalnız uzatılan süreyi karşılar.
Kendi aylarınızla denemek için kayıt gerektirmeyen Endeks Değişimi Hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz: başlangıç ayını temel endeks ayı, bitiş ayını güncel endeks ayı olarak seçtiğinizde her endeks serisi için oranı (In / Io) ve yüzde değişimi gösterir. Ayların endeks sayılarını Fiyat Endeksleri sayfamızda bulabilirsiniz.
Kesinfiyat'ta temel endeks ayı
- Kurulumda temel endeks ayı ihale ayından gelir. Fiyat farkı açık bir projede katsayı seti kaydedilirken temel endeks yılı ve ayı ayrıca verilmezse, projenin ihale tarihinin yılı ve ayı alınır.
- Fiyat farkı öngörülmemiş işte fark, ayrı bir Sözleşme Değişikliği ile açılır. "Fiyat Farkı Aktivasyonu" türü yalnız projede fiyat farkı kapalıysa ve mücbir sebep ya da idareden kaynaklanan nedenle onaylanmış bir süre uzatımı varsa oluşturulabilir.
- Bu kayıtta temel endeks ayı iş bitim ayından türetilir. Aktivasyon formu temel endeks yılını ve ayını, onaylı ilk süre uzatımından önceki bitiş tarihinden türeterek doldurur; sözleşme farklı bir bitim ayı gösteriyorsa alanlar düzeltilir. Kayıt onaylandığında bu ay hesap motorunun temel endeks dönemi olur ve kurulumdaki ihale ayı değerinin yerine geçer.
Kontrol listesi: endeks aylarını doğru aldınız mı?
Kendi fiyat farkı hesabınızı şu sorularla denetleyebilirsiniz:
- Fiyat farkı sözleşmede öngörülmüş mü? Öngörülmüşse temel endeks, ihale tarihinin içinde bulunduğu aya ait Endeks Tablosu sayısı mı?
- Güncel endeks, işin fiilen yapıldığı ay değil, iş programına göre yapılması gereken ay (uygulama ayı) üzerinden mi alındı?
- EPDK'nın fiyatını yayımladığı akaryakıt kalemlerinde temel değer ihale tarihindeki satış fiyatı, güncel değer uygulama ayına ait ortalama satış fiyatı mı?
- Fiyat farkı öngörülmemiş işte süre uzatımı mücbir sebep ya da idareden kaynaklanan nedenle mi verildi? Fark yalnız uzatılan süre içinde ve revize iş programına uygun yapılan işe mi hesaplanıyor?
- Bu durumda temel endeks iş bitim tarihinin içinde bulunduğu aya, güncel endeks revize iş programına göre işin yapılması gereken aya mı ait; ikisi de Endeks Tablosu'nun "Genel" sütunundan mı alındı?
Kaynakça
- 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar, m.4/1-(ç), (ı), (i) ve m.9. Karar 2013/5217, Resmî Gazete 31/8/2013, sayı 28751.
- Değişiklikler: Karar 2022/5202, Resmî Gazete 24/2/2022, sayı 31760 (m.4/1-(ç), (ı) ve m.9'daki ibareler, yürürlük 26/3/2022) · Karar 2025/10132, Resmî Gazete 30/7/2025, sayı 32971.
- Resmî Gazete nüshaları: 31/8/2013 tarihli ilk metin (2013/5217 sayılı Karar) · 24/2/2022 değişikliği (5202 sayılı Karar) · 30/7/2025 değişikliği (10132 sayılı Karar). Bağlantılar 2/10/2026'da açıldı.
- Erişim tarihi: 25/9/2026.
