Yapım işlerinde gecikme cezası oranı ve üst sınırı: onbinde 3–6, en çok %15 (Tip Sözleşme m.25)

Yapım işlerinde gecikme cezası oranı sözleşmede yazılır: idare günlük oranı ilk sözleşme bedelinin onbinde üçü (%0,03) ile onbinde altısı (%0,06) arasında belirler (Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşme m.25.2 ve 22 numaralı dipnot). Üst sınır toplamdadır: gecikme cezası dahil sözleşme kapsamında kesilen cezaların toplamı ilk sözleşme bedelinin %15'ini geçemez; geçerse kesin teminat gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilir (m.25.7, ilanı 18.08.2019 ve sonrasında yapılan ihaleler).

Aşağıda maddenin metni, cezanın nasıl uygulandığı (ihtar, süre uzatımı, hakedişten kesinti), %15 sınırı, kurgusal bir örnek hesap, Kesinfiyat'taki karşılığı ve bir kontrol listesi var.

Yapım işlerinde gecikme cezası oranı: onbinde 3 ile onbinde 6 arası (Tip Sözleşme m.25.2)

4735 sayılı Kanun m.7, sözleşmede belirtilmesi zorunlu hususlar arasında "Gecikme halinde alınacak cezalar."ı sayar. Oranın kendisini kanun değil, Tip Sözleşme'nin 25. maddesi ve ona bağlı dipnot belirler:

25.2. Yüklenici sözleşmeye uygun olarak işi süresinde bitirmediği takdirde, gecikilen her gün için ilk sözleşme bedelinin ……… (rakam ve yazıyla) ……..oranında gecikme cezası uygulanır.

Boşluğu idare doldurur, ama serbestçe değil. Maddeye bağlı 22 numaralı dipnot:

İdareler; sözleşme konusu işin sözleşmesinde öngörülen sürede tamamının bitirilememesi halinde, gecikilen her gün için, ilk sözleşme bedelinin onbinde üçünden (%0,03) az, onbinde altısından (%0,06) fazla olmamak üzere gecikme cezası oranı belirleyerek madde metnine yazacaktır.

Yani günlük gecikme cezası, ilk sözleşme bedelinin %0,03'ü ile %0,06'sı arasında bir tutardır. Bant yeni değildir: 2019 öncesi metinde de aynı bant "sözleşme bedelinin" üzerinden vardı. 2019 değişikliği (Resmî Gazete 08.08.2019, yürürlük 18.08.2019) tabana "ilk" kelimesini ekledi: ceza iş artışıyla büyüyen güncel bedelden değil, sözleşmenin ilk bedelinden hesaplanır.

Kısmi kabul öngörülen işte idare her kısım için ayrı bitirme süresi ve oran yazar; oran yine "kısmın ilk sözleşme bedelinin onbinde üçünden (% 0,03) az, onbinde altısından (% 0,06) fazla olmamak üzere" belirlenir (23 numaralı dipnot). İşin tamamı süresinde bitmezse ceza bitirilmeyen kısımlara uygulanır (m.25.6). Kısmi kabul öngörülmeyen işte ise "günlük gecikme cezası sözleşme bedeli üzerinden alınır" (m.25.5).

Gecikme cezası nasıl uygulanır? İhtar, süre uzatımı ve hakedişten kesinti

Cezanın uygulanma yolu 25.1'dedir:

25.1. Bu sözleşmede belirtilen süre uzatımı halleri hariç, Yüklenici sözleşmeye uygun olarak işi süresinde bitirmediği takdirde en az on gün süreli yazılı ihtar yapılarak gecikme cezası uygulanır.

Buradan iki kural çıkar. Birincisi, onaylı süre uzatımları gecikme sayılmaz: mücbir sebep ya da idareden kaynaklanan nedenle verilen uzatım günleri cezaya girmez (mücbir sebebin bildirim şartı için mücbir sebep yazımıza bakabilirsiniz). İkincisi, ceza "en az on gün süreli yazılı ihtar yapılarak" uygulanır.

İhtar süresi dolduğu hâlde durum sürerse sonuç fesihtir:

25.3. İhtarda belirtilen sürenin bitmesine rağmen aynı durumun devam etmesi halinde ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminatı gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.

Bu yolun kanundaki karşılığı 4735 m.20/(a)'dır: idare, "idarenin en az on gün süreli ve nedenleri açıkça belirtilen ihtarına rağmen aynı durumun devam etmesi" halinde sözleşmeyi fesheder. Feshin teminata etkisini sözleşmenin feshi yazımızda anlattık. Cezanın tahsili ise hakedişten yapılır:

25.4. Gecikme cezaları ayrıca protesto çekmeye gerek kalmaksızın Yükleniciye yapılacak hakediş ödemelerinden kesilir. Bu cezaların hakediş ödemelerinden karşılanamaması halinde Yükleniciden ayrıca tahsilat yapılır.

Yapım işlerinde gecikme cezası üst sınırı: ilk sözleşme bedelinin %15'i (m.25.7)

Günlük oranın bandı bir sınırdır; toplam ceza için ikinci bir sınır 2019'da eklendi:

25.7. Gecikme halinde uygulanacak cezalar dahil sözleşme kapsamında kesilecek cezaların toplam tutarı, hiçbir durumda, ilk sözleşme bedelinin %15'ini geçemez. Toplam ceza tutarının, ilk sözleşme bedelinin %15'ini geçmesi durumunda, bu orana kadar uygulanacak cezanın yanı sıra 4735 sayılı Kanunun 20 nci maddesinin (b) bendine göre protesto çekmeye gerek kalmaksızın kesin teminat gelir kaydedilir ve sözleşme feshedilerek hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir.

Üç nokta önemlidir:

• Toplam: sınır yalnız gecikme cezası için değildir. "Gecikme halinde uygulanacak cezalar dahil" sözleşme kapsamındaki bütün cezalar, örneğin teknik personel cezaları, birlikte sayılır.
• Taban: %15, güncel bedelin değil ilk sözleşme bedelinin %15'idir.
• Sonuç: tavana kadar ceza uygulanır; aşan kısım ceza olarak kesilmez. Aşım fesih sebebidir: kesin teminat gelir kaydedilir, sözleşme feshedilir.

Madde, 2019 değişikliğiyle (Resmî Gazete 08.08.2019, m.16) eklendi ve 18.08.2019'da yürürlüğe girdi. Değişikliğin geçiş hükmü (Geçici m.22) ilanı ya da yazılı duyurusu bu tarihten önce yapılmış ihalelerin eski hükümlerle sonuçlandırılmasını ister; bu yüzden ilanı 18.08.2019'dan önce olan işte %15 sınırı yoktur.

Örnek hesap: günlük ceza, toplam ve %15 sınırı

Varsayımlar kurgusaldır: ilk sözleşme bedeli 24.000.000,00 TL, ihale ilanı 18.08.2019'dan sonra. İş 120 gün geç bitti; bunun 30 günü onaylı süre uzatımı, yani cezalı gecikme 90 gün. Sözleşmede başka cezalardan (teknik personel cezaları gibi) daha önce 300.000,00 TL kesildi.

Aynı işte iş artışıyla sözleşme bedeli 26.400.000,00 TL'ye çıkmış olsaydı günlük ceza ve tavan değişmezdi: ikisi de ilk sözleşme bedelinden hesaplanır. İhale ilanı 18.08.2019'dan önce olsaydı tavan satırı hiç olmazdı.

Kendi rakamlarınızla denemek için Gecikme Cezası Hesaplama aracını kullanabilirsiniz: araç ilk sözleşme bedeli, günlük oran ve gün sayısıyla cezayı hesaplar, oran %0,03–%0,06 aralığının dışındaysa uyarır ve daha önce kesilen cezalarla birlikte %15 tavanını gösterir.

Kesinfiyat'ta gecikme cezası

• Kural ya da tutar girilmeden açılan gecikme cezasının tutarını Kesinfiyat kendisi hesaplar: ilk sözleşme bedeli × projede kayıtlı günlük oran × net gecikme günü. Oran sözleşmeden kaydedilir, kaydedilmezse onbinde 3 kullanılır.
• İlk sözleşme bedeli iş artışıyla değişmez. Hesaplanan cezanın kaydı, hangi bedelin taban alındığını ve o günkü güncel bedeli birlikte saklar.
• Gecikme, yer tesliminden sözleşme süresiyle bulunan ilk bitiş gününden sayılır; onaylı süre uzatımları ve askı günleri düşülür. Kayıt ham gecikmeyi, uzatım ve askı günlerini ve net günü ayrı ayrı tutar.
• Onaylanan ceza hakedişe bağlanarak kesilir.
• İlanı 18.08.2019 ve sonrasında yapılan işte teknik personel cezaları dahil bütün cezaların toplamı ilk sözleşme bedelinin %15'iyle karşılaştırılır. Hakedişe bağlanacak ceza tavanı aşacaksa Kesinfiyat işlemi durdurur, aşımın fesih eşiği olduğunu söyler ve devam için gerekçe ister. Kesinleşen ceza toplamı tavanı ilk kez aştığında yönetime bildirim gider; fesih kaydında tavanın aşıldığı görünür.

Kontrol listesi: gecikme cezasını doğru hesapladınız mı?

• Sözleşmedeki günlük oran onbinde üç (%0,03) ile onbinde altı (%0,06) arasında mı?
• Taban ilk sözleşme bedeli mi? İş artışı cezayı büyütmüş olmasın.
• Gecikme günleri onaylı süre uzatımları düşülerek mi sayıldı?
• Yükleniciye en az on gün süreli yazılı ihtar yapıldı mı, ihtarın tarihi dosyada mı?
• Ceza hakedişten mi kesildi; karşılanamayan kısım ayrıca tahsil edildi mi?
• Gecikme cezası dahil bütün cezaların toplamı ilk sözleşme bedelinin %15'ini aşıyor mu? Aşıyorsa tavanı aşan kısım kesilmedi ve fesih süreci başladı mı?
• İhale ilanı 18.08.2019'dan önceyse bu işte %15 sınırının bulunmadığı hesaba katıldı mı?
• Kısmi kabul öngörülen işte her kısmın oranı ve bitirme süresi sözleşmede yazılı mı?

Kaynakça

• Yapım İşlerine Ait Tip Sözleşme (Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği Ek-7), m.25 ile (22) ve (23) numaralı dipnotlar. Kamu İhale Kurumu'nun 13.05.2026 tarihli güncel sürümü (Resmî Gazete 13.05.2026, sayı 33252 sonrası; 2026 değişiklikleri Ek-7'ye dokunmaz). Alıntılarda metnin "Değişik ibare", "Ek ibare" ve "Ek madde" notları çıkarıldı. Erişim 04.11.2026.
• Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, Resmî Gazete 08.08.2019, sayı 30856: m.16 (25.1 ve 25.2 ile dipnotları; 25.7 eklendi), m.2 (Geçici m.22), m.40 (yürürlük yayımdan on gün sonra, 18.08.2019). Erişim 04.11.2026.
• Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmelik, Resmî Gazete 30.07.2025, sayı 32971: m.9 (23 numaralı dipnotun tablosu). Erişim 04.11.2026.
• 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, m.7/(n) ve m.20, mevzuat.gov.tr konsolide metin. Erişim 04.11.2026.
• Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, mevzuat.gov.tr konsolide metin (Geçici m.22; ekler bu nüshada yer almaz). Erişim 04.11.2026.
• 2019 öncesi metin: Kamu İhale Kurumu'nun 13.06.2019 tarihli sürümü, Ek-7 m.25 ve dipnotları. Erişim 04.11.2026.