Kesin teminat iadesinde SGK ilişiksizlik belgesi şart mı?
4735 sayılı Kanun ilişiksizlik belgesini kesin teminatın kalan yarısına bağlar, 5510 sayılı Kanun iadeyi bölmez. İki maddenin lafzı ve borç mahsubu örneği.
İçindekiler
Kesin teminat iadesinde SGK ilişiksizlik belgesi, yapım işlerinde teminatın kalan yarısı için kanunla aranan bir şarttır: 4735 sayılı Kanunun 13. maddesine göre kesin teminatın yarısı geçici kabul tutanağı onaylandıktan sonra, kalanı ise Sosyal Sigortalar Kurumundan ilişiksiz belgesi getirilip kesin kabul tutanağı onaylandıktan sonra iade edilir. 5510 sayılı Kanunun 90. maddesi de kesin teminatın, ihale konusu işle ilgili olarak Kuruma borç bulunmadığı tespit edildikten sonra iade edileceğini söyler ve bu yükümlülük yerine getirilmeden yapılan iade için idari ve cezai işlem öngörür.
Aşağıda iki maddenin lafzını, iadenin hangi aşamada hangi belgeye bağlandığını ve borç varsa teminatın nasıl kullanıldığını bir örnekle anlatıyoruz.
Kesin teminat iadesi ne zaman yapılır? (4735 m.13)
Kesin teminatın iadesi 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanununun 13. maddesindedir. Maddenin ilk fıkrası iadeyi iki şarta ve yapım işlerinde iki aşamaya bağlar (4735 m.13):
Taahhüdün, sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirildiği ve yüklenicinin bu işten dolayı idareye herhangi bir borcunun olmadığı tespit edildikten sonra alınmış olan kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların; a) Yapım işlerinde; varsa eksik ve kusurların giderilerek geçici kabul tutanağının onaylanmasından sonra yarısı, Sosyal Sigortalar Kurumundan ilişiksiz belgesi getirilmesi ve kesin kabul tutanağının onaylanmasından sonra kalanı, b) Yapım işleri dışındaki işlerde Sosyal Sigortalar Kurumundan ilişiksiz belgesinin getirildiği saptandıktan sonra; alınan mal veya yapılan iş için bir garanti süresi öngörülmesi halinde yarısı, garanti süresi dolduktan sonra kalanı, garanti süresi öngörülmeyen hallerde ise tamamı, yükleniciye iade edilir.
Yapım işlerinde iki aşama vardır: eksik ve kusurlar giderilip geçici kabul onaylanınca teminatın yarısı, ilişiksiz belgesi getirilip kesin kabul onaylanınca kalanı. İki aşamada da ön şart, taahhüdün sözleşmeye uygun yerine getirildiğinin ve idareye borç olmadığının tespitidir. Kesin teminatın nasıl hesaplandığını kesin teminatın dayanağı yazımızda, fiyat farkı artışından alınan ek kesin teminatı ek kesin teminat yazımızda anlattık; m.13 ikisini birlikte anar.
SGK ilişiksizlik belgesi hangi yarı için şart? (5510 m.90 ve 4735 m.13)
SGK tarafındaki hüküm 5510 sayılı Kanunun 90. maddesinin ikinci fıkrasıdır (5510 m.90/(2)):
İşverenlerin hakedişleri, Kuruma idari para cezası, prim ve prime ilişkin borçlarının olmaması kaydıyla ödenir. Kesin teminatları ise ihale konusu işle ilgili olarak Kuruma borçlarının bulunmadığının tespit edilmesinden sonra iade edilir. İşverenlerin, kamu idareleri ile döner sermayeli kuruluşlar, bankalar ve kanunla kurulan kurum ve kuruluşlar nezdindeki her çeşit alacak, teminat ve hakedişleri üzerinde işçi ücreti alacakları hariç olmak üzere yapılacak her türlü devir, temlik ve el değiştirme, Kurum alacaklarını karşılayacak kısım ayrıldıktan sonra, kalan kısım üzerinde hüküm ifade eder.
Aynı maddenin beşinci fıkrası, yükümlülük yerine getirilmeden yapılan iadenin sonucunu yazar (5510 m.90/(5)):
Bu maddede belirtilen yükümlülükler yerine getirilmeden hak ediş ödenmesi, kesin teminatın iade edilmesi veya geçici iskân izin belgesi ve yapı kullanma izin belgesi verilmesi veya diğer işlemlerin gerçekleştirilmesi hallerinde, ilgililer hakkında genel hükümlere göre idarî ve cezaî işlem yapılır.
İki kanun aynı konuyu farklı biçimde yazar:
| 4735 m.13/(a) | 5510 m.90/(2) | |
|---|---|---|
| İadenin bölünmesi | Yarısı geçici kabulde, kalanı kesin kabulde | Bölme yok: "Kesin teminatları ise …" |
| SGK şartı | Kalan yarı için: "Sosyal Sigortalar Kurumundan ilişiksiz belgesi getirilmesi" | "ihale konusu işle ilgili olarak Kuruma borçlarının bulunmadığının tespit edilmesinden sonra" |
| Şart yerine getirilmeden iade | m.13'te düzenlenmemiş | "ilgililer hakkında genel hükümlere göre idarî ve cezaî işlem yapılır" |
4735 belgeyi açıkça kalan yarıya bağlar; 5510 ise kesin teminatı bölmeden Kuruma borç bulunmadığının tespitine bağlar. İlk yarının iadesinde SGK sorgusu yapılıp yapılmayacağı bu iki metnin birlikte okunmasına bağlıdır; kendi sözleşmenizin ve idarenizin uygulamasıyla birlikte değerlendirin.
Örnek: SGK borcu varsa kesin teminat nasıl iade edilir?
4735 m.13'ün ikinci fıkrası, borçlar kesin kabule kadar ödenmezse teminatın nasıl kullanılacağını söyler (4735 m.13/(2)):
Yüklenicinin bu iş nedeniyle idareye ve Sosyal Sigortalar Kurumuna olan borçları ile ücret ve ücret sayılan ödemelerden yapılan kanunî vergi kesintilerinin yapım işlerinde kesin kabul tarihine, diğer işlerde kabul tarihine veya varsa garanti süresinin bitimine kadar ödenmemesi halinde, protesto çekmeye ve hüküm almaya gerek kalmaksızın kesin teminatlar paraya çevrilerek borçlarına karşılık mahsup edilir, varsa kalanı yükleniciye geri verilir.
Örnek (kurgusal tutarlar). Bir yapım işinde kesin teminat 1.470.000 TL. Eksik ve kusurlar giderilip geçici kabul onaylanıyor. Kesin kabul tarihine kadar yüklenicinin bu işten SGK'ya 120.000 TL prim borcu ödenmemiş:
| aşama | dayanak | tutar (TL) |
|---|---|---|
| Kesin teminat | 1.470.000,00 | |
| Geçici kabul onayı: yarısının iadesi | 4735 m.13/(a) | 735.000,00 |
| Kalan teminat | 735.000,00 | |
| Kesin kabule kadar ödenmeyen SGK borcu: teminat paraya çevrilip mahsup | 4735 m.13/(2) | 120.000,00 |
| Kesin kabul onayından sonra yükleniciye geri verilen | 4735 m.13/(2) | 615.000,00 |
Borç kesin kabulden önce ödenir ve ilişiksiz belgesi getirilirse kalan 735.000,00 TL'nin tamamı iade edilir. Teminat başkasına temlik edildiyse 5510 m.90/(2)'nin son cümlesi uygulanır: işçi ücreti alacakları hariç devir ve temlik, Kurum alacağını karşılayacak kısım ayrıldıktan sonra kalan kısım üzerinde hüküm ifade eder. Kesin teminat tutarını Kesin Teminat Hesaplama aracıyla bulabilirsiniz. Mücbir sebeple feshedilen işte teminatın akıbetini mücbir sebeple fesih ve tasfiye yazımızda anlattık.
Kesinfiyat'ta teminat iadesi ve ilişiksizlik belgesi
Kesinfiyat, belge olmadan yapılan iadeyi engellemez; uyarır ve kayda geçirir:
- Kesin ve ek kesin teminatın tam iadesinde, projede onaylı bir ilişiksizlik belgesi kaydı yoksa iade panelinde uyarı çıkar: belge kayıtlı değildir, iade engellenmez, kayda işlenir (5510 m.90 · 4735 m.13).
- İade yapılırsa iade kaydına belgenin eksik olduğu işaretlenir; bu iz teminatın geçmişinde kalır.
- İlişiksizlik belgesi projenin dış merci kayıtlarına eklenir; onaylanınca uyarı çıkmaz.
- Projeyi kesin kabulden kapatmak için aktif teminat kalmamalı ve onaylı ilişiksizlik belgesi kaydı bulunmalıdır. Belge olmadan yapılan iade bu yüzden kapanışta yeniden karşınıza çıkar.
Kontrol listesi: kesin teminatı iade etmeden önce
- Taahhüdün sözleşmeye uygun yerine getirildiği ve yüklenicinin bu işten dolayı idareye borcu olmadığı tespit edildi mi? (4735 m.13)
- İlk yarı için: eksik ve kusurlar giderildi mi, geçici kabul tutanağı onaylandı mı?
- Kalan yarı için: Sosyal Sigortalar Kurumundan ilişiksiz belgesi getirildi mi, kesin kabul tutanağı onaylandı mı?
- İlk yarıda SGK borç sorgusu yapacak mısınız? 5510 m.90 kesin teminatı bölmeden Kuruma borç bulunmadığının tespitine bağlar.
- Kesin kabule kadar ödenmeyen idare ve SGK borçları ile ücretten yapılan vergi kesintileri teminattan mahsup edildi mi, kalanı yükleniciye geri verildi mi? (4735 m.13/(2))
- Teminat temlik edildiyse Kurum alacağını karşılayacak kısım ayrıldı mı? (5510 m.90/(2))
- Ek kesin teminat da aynı kurala tabi: m.13 "kesin teminat ve varsa ek kesin teminatların" der.
Kaynakça
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, m.13 "Kesin teminat ve ek kesin teminatların geri verilmesi". Resmî konsolide metin, son değişiklik 7579 sayılı Kanun (yürürlük 22/5/2026): mevzuat.gov.tr nüshası.
- 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu, m.90 "Prim ve idari para cezası borçlarının hakedişlerden mahsubu, ödenmesi ve ilişiksizlik belgesinin aranması" (fıkraları 17/4/2008 tarihli ve 5754 sayılı Kanunla değişik). Resmî konsolide metin, son değişiklik 7594 sayılı Kanun (yürürlük 18/8/2026): mevzuat.gov.tr nüshası.
- Bağlantılar ve erişim tarihi: 7/10/2026.
