Kesin teminatın dayanağı: 4734 m.43, 4735 m.12 değil

Kesin teminatın dayanağı 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun 43. maddesidir: sözleşmenin yapılmasından önce ihale üzerinde kalan istekliden, ihale bedeli üzerinden %6 oranında alınır. 4735 sayılı Kanun'un 12. maddesi ise kesin teminatı değil, fiyat farkından doğan ek kesin teminatı düzenler. Kesin teminatın dayanağı sorulduğunda iki kanun birbirine karışabilir: 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu ve 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu. Karışıklığın anlaşılır bir sebebi var: 4735'te başlığı doğrudan “Kesin Teminata İlişkin Hükümler” olan bir bölüm bulunur. Oysa kesin teminatın alınması yükümlülüğü o bölümde değil, 4734'ün 43. maddesindedir; 4735'in bölümü ek kesin teminatı, teminatların geri verilmesini ve iade edilemeyen teminatları düzenler. Bu yazıda iki kanunun ilgili maddelerini resmî metinleriyle yan yana koyuyor, hangi kuralın hangi maddede durduğunu bir tabloda topluyor ve kendi belgelerinizdeki künyeyi denetlemeniz için bir kontrol listesi veriyoruz.

Kesin teminat nedir, dayanağı hangi kanun? (4734 m.43)

4734 m.43: kesin teminatın kendisi. Kesin teminat, 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu'nun “Kesin teminat” başlıklı 43. maddesinde düzenlenir. Maddenin birinci fıkrası:

4734 m.43/1 Madde 43- Taahhüdün sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak amacıyla, sözleşmenin yapılmasından önce ihale üzerinde kalan istekliden ihale bedeli üzerinden hesaplanmak suretiyle % 6 oranında kesin teminat alınır.

Fıkra beş soruyu birlikte cevaplar:

• Amaç: taahhüdün sözleşme ve ihale dokümanı hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesini sağlamak.
• Zaman: sözleşmenin yapılmasından önce.
• Kimden: ihale üzerinde kalan istekliden. Metin bu kişiyi “yüklenici” diye anmaz; yükümlülük sözleşme imzalanmadan, ihale aşamasında doğar.
• Matrah: ihale bedeli.
• Oran: %6.

Maddenin yürürlükteki metninde birinci fıkradan sonra iki fıkra daha yer alır. Biri yalnız danışmanlık hizmet ihalelerine özgüdür:

4734 m.43 · danışmanlık fıkrası Ancak, danışmanlık hizmet ihalelerinde ihale dokümanında belirtilmesi kaydıyla, kesin teminat sözleşme yapılmadan önce alınmayabilir. Bu durumda, düzenlenecek her hakedişten % 6 oranında yapılacak kesintiler teminat olarak alıkonulur.

Diğeri, 6518 sayılı Kanunla 2014'te eklenen son fıkradır:

4734 m.43 · son fıkra Kurum, ihale üzerinde kalan isteklinin teklifinin sınır değerin altında olması hâlinde, bu istekliden yaklaşık maliyetin % 6’sından az ve % 15’inden fazla olmamak üzere alınacak kesin teminat oranına ilişkin düzenlemeler yapabilir.

Son fıkra, teklifi sınır değerin altında kalan istekliden alınacak kesin teminatın oranı için ayrı bir düzenleme yapılmasına imkân verir; bu yazının konusu değildir. Yapım işinde kesin teminatın ana kuralı birinci fıkradır. Sınır değerin altındaki teklifte uygulanan oranı kesin teminat oranı yazımızda anlattık.

4735: “Kesin Teminata İlişkin Hükümler” bölümü. 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nda bu başlığı taşıyan bölüm, “Ek kesin teminat” başlıklı 12. maddeyle açılır:

4735 m.12 Madde 12- Fiyat farkı ödenmesi öngörülerek ihale edilen işlerde fiyat farkı olarak ödenecek bedelin, sözleşme bedelinde artış meydana gelmesi halinde bu artış tutarının % 6 'sı oranında teminat olarak kabul edilen değerler üzerinden ek kesin teminat alınır. Fiyat farkı olarak ödenecek bedel üzerinden hesaplanan ek kesin teminat hakedişlerden kesinti yapılmak suretiyle de karşılanabilir.

Maddenin konusu, adından da anlaşılacağı gibi, kesin teminata eklenen teminattır: fiyat farkı olarak ödenecek bedel sözleşme bedelini artırdığında doğar ve hakedişlerden kesinti yapılarak da karşılanabilir. Madde yalnız fiyat farkından söz eder. Bölümün diğer iki maddesi teminatın sonunu düzenler: 13. madde “Kesin teminat ve ek kesin teminatların geri verilmesi”, 14. madde “İade edilemeyen teminatlar” başlığını taşır. Kesin teminatın alınmasına ilişkin bir hüküm bu bölümde yoktur. Ek kesin teminatın hesabını ve hakedişten kesilmesini ek kesin teminat yazımızda örnekle anlattık.

4735 m.7/(k): sözleşmeye yazılacak miktar. 4735'in kesin teminata değinen bir hükmü daha vardır. “Sözleşmede yer alması zorunlu hususlar” başlıklı 7. madde şöyle başlar ve (k) bendinde kesin teminatı sayar:

4735 m.7 Madde 7- Bu Kanuna göre düzenlenecek sözleşmelerde aşağıdaki hususların belirtilmesi zorunludur:

4735 m.7/(k) k) Kesin teminat miktarı ile kesin teminatın iadesine ait şartlar.

Yani 4735, kesin teminatın miktarının ve iade şartlarının sözleşmede yazılmasını ister; miktarın hangi matrah ve oranla belirleneceği 4734 m.43'tedir.

4735 m.11: teminat hükmü değil. Kesin teminat bölümünün hemen öncesinde yer alan 11. maddenin başlığı “Denetim, muayene ve kabul işlemleri”dir. Birinci fıkrası:

4735 m.11/1 Madde 11- Teslim edilen mal, hizmet, yapım veya yapılan işin muayene ve kabul işlemleri, idarelerce kurulacak en az üç kişilik muayene ve kabul komisyonları tarafından yapılır. Mal veya yapılan iş yüklenici tarafından idareye teslim edilmedikçe muayene ve kabul işlemleri yapılamaz.

Madde muayene ve kabul işlemlerini düzenler; teminatla ilgili bir hüküm taşımaz ve kesin teminatın dayanağı olarak gösterilemez.

Özet: hangi kural nerede.

Örnek hesap: kesin teminat ve ek kesin teminat yan yana

Aynı işte iki teminat iki ayrı kanuna dayanır ve iki ayrı matrahtan hesaplanır. Tutarların tamamı kurgusaldır: ihale bedeli 24.500.000,00 TL olan, fiyat farkı ödenmesi öngörülerek ihale edilmiş bir yapım işi; iş boyunca ödenen fiyat farkının sözleşme bedelinde yarattığı artış 400.000,00 TL.

Örnekte toplam teminat 1.470.000,00 + 24.000,00 = 1.494.000,00 TL olur. İki satırın künyesi ayrıdır: ilki 4734 m.43/1'e, ikincisi 4735 m.12'ye dayanır. Fiyat farkı ödendikçe ek kesin teminat büyür; kesin teminatın matrahı ise ihale bedelidir.

Kendi rakamlarınızla denemek için kayıt gerektirmeyen Kesin Teminat Hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz: teklif bedelinden kesin teminatı, iş artışı ve fiyat farkı toplamlarından ek kesin teminatı hesaplar.

Kesinfiyat'ta kesin teminatın dayanağı

• Dayanak hata mesajında. Asıl kesin teminat, gereken tutarın altında girilirse kaydedilmez. Sunucunun gerekçesi gereken tutarı, matrahı, oranı ve dayanağı birlikte söyler; ihale bedeli üzerinden hesaplanan kesin teminatta dayanak “4734 sayılı Kamu İhale Kanunu m.43/1” olarak yazılır.
• Form önceden uyarır. “Manuel teminat ekle” formunda asıl kesin teminat seçildiğinde tutar alanı gereken tutarla dolar ve alanın altında alt sınır “ihale bedeli × %6” olarak gösterilir. Daha düşük bir tutar girilirse form, kaydetmeden önce sunucunun kaydı reddedeceğini bildirir.
• İki teminat, iki kayıt. Kesin teminat ve ek kesin teminat ayrı kategorilerde tutulur. Fiyat farkı onaylandığında ek kesin teminat kaydı kendiliğinden oluşur; kesin teminat kaydına eklenmez.
• Gereken teminat ayrı satırlarda. Teminatlar ekranındaki “Verilmesi gereken teminat” tablosu kesin teminatı ve fiyat farkından doğan ek kesin teminatı ayrı satırlarda, matrahı ve oranıyla gösterir; toplam en altta yer alır.
• Sözleşme değişiklikleri kesin teminatın matrahını değiştirmez. Bu satırın matrahı, güncel sözleşme bedelinden onaylı sözleşme değişikliklerinin net etkisi düşülerek bulunur; sözleşme değişikliğinden doğan artış tabloda ayrı satırda izlenir.

Kontrol listesi: belgelerinizdeki künye doğru mu?

Kendi işinizdeki künyeyi ve hesabı şu sorularla denetleyebilirsiniz:

• Sözleşmede, teminat yazışmalarında ve hakediş eklerinde kesin teminatın dayanağı 4734 sayılı Kanun'un 43. maddesi olarak mı gösterilmiş? 4735 m.11 ya da m.12 gösteriliyorsa künye yanlıştır; m.12 yalnız ek kesin teminatın dayanağıdır.
• Kesin teminat, sözleşmenin yapılmasından önce, ihale üzerinde kalan istekliden alındı mı?
• Tutar ihale bedeli üzerinden %6 oranında mı hesaplandı? Teklif sınır değerin altındaysa m.43'ün son fıkrası uyarınca yapılan düzenleme ayrıca kontrol edildi mi?
• Sözleşmede kesin teminat miktarı ve iadesine ait şartlar yazılı mı? (4735 m.7/(k))
• Fiyat farkı ödenen işte ek kesin teminat 4735 m.12'ye dayandırılıyor ve fiyat farkının sözleşme bedelinde yarattığı artışın %6'sı üzerinden mi hesaplanıyor?
• Teminatların geri verilmesi ve iade edilemeyen teminatlar için 4735 m.13 ve m.14 esas alınıyor mu?

Kaynakça

• 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu, m.43 “Kesin teminat”. Kabul: 4/1/2002; Resmî Gazete: 22/1/2002, sayı 24648. Konsolide metindeki şerhler: birinci fıkradan sonra “(Ek fıkra: 20/11/2008-5812/16 md.; Mülga ikinci fıkra: 6/2/2014-6518/48 md.)”; son fıkra için “(Ek fıkra: 6/2/2014-6518/48 md.)”.
• 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, m.7/(k) “Sözleşmede yer alması zorunlu hususlar”, m.11 “Denetim, muayene ve kabul işlemleri”, m.12 “Ek kesin teminat” (Değişik: 30/7/2003-4964/44 md.), m.13 “Kesin teminat ve ek kesin teminatların geri verilmesi”, m.14 “İade edilemeyen teminatlar”. Kabul: 5/1/2002; Resmî Gazete: 22/1/2002, sayı 24648.
• Resmî konsolide metinler: mevzuat.gov.tr, MevzuatMetin/1.5.4734 (eşik tutarları 2026/1 Tebliğ'e kadar işlenmiş; Resmî Gazete: 22/1/2026, sayı 33145) ve MevzuatMetin/1.5.4735 (işlenen son değişiklik: 7579 sayılı Kanun, yürürlük 22/5/2026).
• Erişim tarihi: 1/10/2026.