Fiyat farkı formülü: Pn nedir, katsayılar (a, b1–b6, c) ne anlatır?

Yapım işlerinde fiyat farkı F = An × B × (Pn − 1) formülüyle hesaplanır. An uygulama ayında gerçekleşen iş tutarı, B 0,90 sabit katsayısı, Pn ise fiyat farkı katsayısıdır. Pn; işçilik, malzeme, akaryakıt ve makine amortismanı gibi girdilerin güncel endeksinin temel endekse oranını, ihale dokümanında gösterilen sabit katsayılarla (a, b1–b6 ve c) ağırlıklandırarak toplar; katsayıların toplamı 1,00'dır. Bu yazıda formülü ve sekiz katsayının her birinin neyi temsil ettiğini Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esasların lafzıyla, adım adım bir örnek hesabı ve kendi hesabınızı denetlemeniz için bir kontrol listesini bulacaksınız.

Fiyat farkı formülü nedir? (Esaslar m.5)

Formül, Esasların “Fiyat farkı hesabı” başlıklı 5. maddesinin birinci fıkrasındadır:

MADDE 5- (1) (Değişik fıkra: 24.02.2022-31760 R.G./2. md.; yürürlük: 26.03.2022) Fiyat farkı hesabında aşağıdaki formül uygulanır:

F = An x B x ( Pn - 1 )

Fıkradaki Pn açılımı Resmî Gazete metninde kesirli olarak dizilir. Aynı formülün satır içi yazımı şöyledir; temel endeksler “o”, güncel endeksler “n” ile gösterilir:

Pn = a × (İn / İo) + b1 × (Çn / Ço) + b2 × (Dn / Do) + b3 × (AYn / AYo) + b4 × (Yn / Yo) + b5 × (Kn / Ko) + b6 × (Gn / Go) + c × (Mn / Mo)

Formüldeki harfler aynı maddenin ikinci fıkrasında tanımlanır:

(2) Formülde yer alan;

m.5/(2)-(a) a) F: Fiyat farkını (TL),

m.5/(2)-(b) b) An: İlk geçici hakedişte (n=1) olmak üzere (n) inci hak edişte; birim fiyatlı işlerde uygulama ayında gerçekleşen iş kalemleri ve ihzarat miktarlarının sözleşme birim fiyatlarıyla çarpılması sonucu bulunan tutarı (TL), anahtar teslimi götürü bedel işlerde ise uygulama ayında gerçekleşen ilerleme yüzdesiyle sözleşme bedelinin çarpılması sonucu bulunan tutarı (TL),

m.5/(2)-(c) c) B: 0,90 sabit katsayısını,

m.5/(2)-(ç) ç) Pn: İlk geçici hakedişte (n=1) olmak üzere (n) inci hakedişte, fiyat farkı hesabında kullanılan temel endeksler ve güncel endeksler ile (Değişik ibare: 24.02.2022-31760 R.G./2. md.; yürürlük: 26.03.2022) girdilerin ağırlık oranlarını temsil eden sabit katsayıların yukarıdaki formüle uygulanması sonucu bulunan fiyat farkı katsayısını,

m.5/(2)-(d) d) a: İşçilik ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,

m.5/(2)-(e) e) b1: Metalik olmayan diğer mineral ürünlerinin ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,

m.5/(2)-(f) f) b2: Demir ve çelik ürünlerinin ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,

m.5/(2)-(g) g) (Değişik bent: 24.02.2022-31760 R.G./2. md.; yürürlük: 26.03.2022) b3: Akaryakıtın ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,

m.5/(2)-(ğ) ğ) (Değişik bent: 24.02.2022-31760 R.G./2. md.; yürürlük: 26.03.2022) b4: Diğer katı veya sıvı yakıtların ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,

m.5/(2)-(h) h) (Değişik bent: 24.02.2022-31760 R.G./2. md.; yürürlük: 26.03.2022) b5: Ağaç ve mantar ürünlerinin ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,

m.5/(2)-(ı) ı) (Değişik bent: 24.02.2022-31760 R.G./2. md.; yürürlük: 26.03.2022) b6: Diğer malzemelerin ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,

m.5/(2)-(i) i) (Ek bent: 24.02.2022-31760 R.G./2. md.; yürürlük: 26.03.2022) c: Makine ve ekipmana ait amortismanın ağırlık oranını temsil eden sabit katsayıyı,

ifade eder.

Bu tanımlardan üç sonuç çıkar:

• B sabittir. Esaslar B'yi 0,90 olarak koyar.
• Pn bir katsayıdır, tutar değildir. Temel endeksler, güncel endeksler ve girdilerin ağırlık oranlarını temsil eden sabit katsayılardan bulunur.
• F'nin işareti Pn'e bağlıdır. Pn 1'den büyükse F artıdır, 1'den küçükse eksidir. Esaslar fiyat farkını ödenecek ya da kesilecek bedel olarak tanımlar:

m.4/1-(e) e) Fiyat farkı: Birim fiyatlı sözleşmelerde, uygulama ayı içinde gerçekleşen imalat iş kalemleri ve ihzarat için; anahtar teslimi götürü bedel sözleşmelerde ise uygulama ayı içinde ilerleme yüzdelerine göre gerçekleşen imalat iş grupları için, bu Esaslara göre ödenecek veya kesilecek bedeli,

Pn katsayıları ne anlatır: a, b1–b6 ve c

Her sabit katsayı bir girdinin ağırlık oranını temsil eder; yanındaki oran, o girdinin güncel endeksinin temel endekse bölümüdür. Hangi girdi için hangi endeksin kullanılacağını 5. maddenin dördüncü fıkrası sayar. Özet tablo:

Fıkranın tam metni:

(4) (Değişik fıkra: 24.02.2022-31760 R.G./2.md.; yürürlük: 26.03.2022) Formüldeki temel endeksler (o) ve güncel endeksler (n)’den;

m.5/(4)-(a) a) İo, İn: İşçilik için, Türkiye İstatistik Kurumu tarafından aylık yayımlanan Tüketici Fiyat Endeksi (2003=100) Harcama Gruplarına Göre Endeks Sayıları Tablosunun “Genel” sütunundaki sayıyı,

m.5/(4)-(b) b) Ço, Çn: Metalik olmayan mineral ürünleri için, Endeks Tablosunun 23 numaralı “Metalik Olmayan Diğer Mineral Ürünleri”, 23.1 numaralı “Cam ve Cam Ürünleri”, 23.2 numaralı “Ateşe Dayanıklı Ürünler”, 23.3 numaralı “Kilden İnşaat Malzemesi”, 23.4 numaralı “Diğer Porselen ve Seramik Ürünler”, 23.5 numaralı “Çimento, Kireç ve Alçı”, 23.6 numaralı “Betondan, Çimentodan ve Alçıdan Eşyalar”, 23.7 numaralı “Taş (Kesilmiş, Şekil Verilmiş ve Tamamlanmış)”, 23.9 numaralı “Metalik Olmayan Diğer Mineral Ürünler” sütunundaki (Ek ibare: 30/07/2025-32971 R.G./2.md.; yürürlük: 01/09/2025) sayılar ile bunların alt endekslerindeki sayılardan ilgisine göre uygun olan birini veya birkaçını,

m.5/(4)-(c) c) Do, Dn: Demir ve çelik ürünleri için, Endeks Tablosunun 24 numaralı “Ana Metaller”, 24.1 numaralı “Ana Demir-Çelik ve Ferro Alaşımlar”, 24.2 numaralı “Tüp, Boru, İçi Boş Profiller ve İlgili Bağlantı Parçaları, Çelikten”, 24.3 numaralı “Çeliğin İlk İşlenmesinde Elde Edilen Diğer Ürünler”, 24.4 numaralı “Değerli Ana Metaller ve Diğer Demir Dışı Metaller”, 24.5 numaralı “Metal Döküm Hizmetleri” sütunundaki (Ek ibare: 30/07/2025-32971 R.G./2.md.; yürürlük: 01/09/2025) sayılar ile bunların alt endekslerindeki sayılardan ilgisine göre uygun olan birini veya birkaçını,

m.5/(4)-(ç) ç) AYo: Akaryakıt ürünleri için ihale tarihindeki satış fiyatını,

AYn: Akaryakıt ürünleri için uygulama ayına ait ortalama satış fiyatını,

m.5/(4)-(d) d) Yo, Yn: Diğer katı ve sıvı yakıtlar için, Endeks Tablosunun 19 numaralı “Kok ve Rafine Petrol Ürünleri”, 19.1 numaralı “Kok Fırını Ürünleri”, 19.2 numaralı “Rafine Edilmiş Petrol Ürünleri” sütunundaki (Ek ibare: 30/07/2025-32971 R.G./2.md.; yürürlük: 01/09/2025) sayılar ile bunların alt endekslerindeki sayılardan ilgisine göre uygun olan birini veya birkaçını,

m.5/(4)-(e) e) Ko, Kn: Ağaç ve mantar ürünleri için, Endeks Tablosunun 16 numaralı “Ağaç ve Mantar Ürünleri (Mobilya Hariç)”, 16.1 numaralı “Kereste, Biçilmiş ve Planyalanmış”, 16.2 numaralı “Ahşap, Mantar, Hasır ve Örgü Malzemesinden (Saz, Saman vb.) ürünler” sütunundaki (Ek ibare: 30/07/2025-32971 R.G./2.md.; yürürlük: 01/09/2025) sayılar ile bunların alt endekslerindeki sayılardan ilgisine göre uygun olan birini veya birkaçını,

m.5/(4)-(f) f) Go, Gn: İhale konusu yapım işi kapsamında yer alan diğer malzemeler için fiyat farkı hesabına esas sayı veya sayıları,

m.5/(4)-(g) g) Mo, Mn: Makine ve ekipmana ait amortisman için, Endeks Tablosunun 28 numaralı “Makine ve Ekipmanlar b.y.s.”, 28.1 numaralı “Genel Amaçlı Makineler”, 28.2 numaralı “Diğer Genel Amaçlı Makineler”, 28.3 numaralı “Tarım ve Ormancılık Makineleri”, 28.4 numaralı “Metal İşleme Makineleri ve Takım Tezgahlan”, 28.9 numaralı “Diğer Özel Amaçlı Makineler” sütunundaki (Ek ibare: 30/07/2025-32971 R.G./2.md.; yürürlük: 01/09/2025) sayılar ile bunların alt endekslerindeki sayılardan ilgisine göre uygun olan birini veya birkaçını,

ifade eder.

Fıkrada geçen “Endeks Tablosu” ile akaryakıttaki “satış fiyatı” 4. maddede tanımlanır:

m.4/1-(k) k) (Ek bent: 24.02.2022-31760 R.G./1. md.; yürürlük: 26.03.2022) Endeks Tablosu: Türkiye İstatistik Kurumu tarafından aylık yayımlanan yurt içi üretici fiyat endeksi (2003=100) CPA 2008 kısım, bölüm ve gruplarına göre tarihsel seri tablosunu (Ek ibare: 30/07/2025-32971 R.G./1.md.; yürürlük: 01/09/2025) ve yurt içi üretici fiyat endeksi (2003=100) CPA 2008 seçilmiş sınıflar tablosunu,

m.4/1-(l) l) (Ek bent: 24.02.2022-31760 R.G./1. md.; yürürlük: 26.03.2022) Satış fiyatı: Akaryakıt ürünleri için, bir önceki yıl gerçekleşen piyasa büyüklüklerine göre en büyük işlem hacmine sahip olduğu EPDK tarafından belirlenen ilk sekiz akaryakıt dağıtım şirketince, EPDK’ya bildirilen ve EPDK’nın internet sayfasında yayımlanan İstanbul İli, Avrupa yakası için geçerli bayi satış fiyatlarının KDV hariç aritmetik ortalamasını, ilk sekiz dağıtım şirketinin tamamının fiyat bildirmemesi halinde bunlardan fiyat bildirenlerin fiyatlarının KDV hariç aritmetik ortalamasını,

2025 değişikliği. 30/7/2025 tarihli değişiklikle (yürürlük 1/9/2025) iki ekleme yapıldı. Endeks Tablosu tanımına “CPA 2008 seçilmiş sınıflar tablosu” girdi (m.4/1-(k)). b1, b2, b4, b5 ve c'nin endeks bentlerine “sayılar ile bunların alt endekslerindeki” ibaresi eklendi (m.5/(4)-(b), (c), (d), (e) ve (g)); işçilik bendinde (a) bu ibare yoktur. Bu eklerin hangi ihalelere uygulanacağını geçiş hükmü belirler:

GEÇİCİ MADDE 3- (Ek madde: 30/07/2025-32971 R.G./5.md.; yürürlük: 01/09/2025) (1) İlanı veya duyurusu bu maddeyi ihdas eden Esasların yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılmış olan ihalelerde fiyat farkı esasları, ilanın veya duyurunun yapıldığı tarihte yürürlükte olan Esaslara göre yürütülür.

Yani ilanı veya duyurusu 1/9/2025'ten önce yapılmış bir ihalede fiyat farkı, ilan tarihinde yürürlükte olan Esaslara göre yürür; o metinde bu iki ekleme yoktur.

Fiyat farkı katsayıları nasıl belirlenir, değiştirilebilir mi?

Katsayıları idare belirler ve ihale dokümanında gösterir. Kurallar 5. maddenin üçüncü, beşinci, altıncı, yedinci ve sekizinci fıkralarındadır:

m.5/(3) (3) İhale dokümanında gösterilen sabit katsayılar, sözleşmenin uygulanması sırasında hiçbir gerekçe ile değiştirilemez.

m.5/(5) (5) (Değişik fıkra: 24.02.2022-31760 R.G./2. md.; yürürlük: 26.03.2022) Yukarıdaki sayılardan Go ve Gn için idarece; Endeks Tablosundan alt sektörler itibarıyla işin niteliği ve gereklerine uygun olan endeksin tespit edilerek ihale dokümanında belirtilmesi zorunludur. İdarelerin bu tespiti yapamamaları durumunda ise Go ve Gn endeksleri için Endeks Tablosunun “Genel” sütunundaki sayılar esas alınır.

m.5/(6) 6) (Değişik fıkra: 24.02.2022-31760 R.G./2. md.; yürürlük: 26.03.2022) İdare tarafından, işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde sabit katsayıların toplamı bire (1.00) eşit olacak şekilde belirlenerek ihale dokümanında gösterilmesi ve her sabit katsayı için dördüncü fıkraya göre hesaplamaya esas endeksin belirlenmesi zorunludur.

m.5/(7) 7) (Değişik fıkra: 24.02.2022-31760 R.G./2. md.; yürürlük: 26.03.2022) İşin nitelik ve kapsamına göre imalatta kullanılacak malzemelerin niteliği ile iş programına göre malzemenin kullanılacağı safha dikkate alınarak, fiyat farkı hesabına esas sabit katsayılar için imalatın farklı aşamalarında uygulanmak üzere farklı endeksler belirlenebileceği gibi, bu değerlerin her biri için yukarıda sayılanlar arasından aynı anda birden fazla endeks de belirlenebilir. Bu durumda, her bir endeksin nispi ağırlığı da belirlenir. Ağırlık oranını gösteren sabit katsayılardan biri, birkaçı veya tamamı kullanılarak, yapım işinin farklı bölümleri/aşamaları için toplamları bire (1.00) eşit olacak şekilde farklı katsayılar belirlenebilir.

m.5/(8) (8) Yukarıdaki endekslerden birinin veya birkaçının sözleşmenin uygulanması sırasında Türkiye İstatistik Kurumu tarafından değiştirilmesi halinde, değiştirilen endekse eşdeğer yeni bir endeks belirlenir ise bu endeks; yeni bir endeks belirlenmez ise, (Değişik ibare: 24.02.2022-31760 R.G./2. md.; yürürlük: 26.03.2022) Endeks Tablosunun “Genel” sütunundaki sayı, esas alınarak fiyat farkı hesaplanır.

Fıkralar beş kural koyar:

• Toplam 1,00. İdare katsayıları işin niteliğine ve işte kullanılan girdilere uygun biçimde, toplamları 1,00 olacak şekilde belirler ve ihale dokümanında gösterir; her katsayı için hesaplamaya esas endeksi de belirlemek zorundadır (m.5/(6)).
• Diğer malzemeler. b6 için idare, Endeks Tablosundan işin niteliğine uygun endeksi tespit edip ihale dokümanında belirtmek zorundadır. Tespit yapılamazsa “Genel” sütunu esas alınır (m.5/(5)).
• Birden fazla endeks ve aşamalar. Bir katsayı için aynı anda birden fazla endeks belirlenebilir; o zaman her endeksin nispi ağırlığı da belirlenir. İşin farklı bölümleri ya da aşamaları için toplamı 1,00 olan farklı katsayılar da belirlenebilir (m.5/(7)).
• Değişmezlik. İhale dokümanında gösterilen sabit katsayılar sözleşmenin uygulanması sırasında hiçbir gerekçeyle değiştirilemez (m.5/(3)).
• TÜİK değişikliği. TÜİK bir endeksi değiştirirse eşdeğer yeni endeks, eşdeğer endeks belirlenmezse Endeks Tablosunun “Genel” sütunundaki sayı esas alınır (m.5/(8)).

Pn nasıl hesaplanır: adım adım örnek

Aşağıdaki katsayı seti, tutar ve endeks değerlerinin tamamı kurgusaldır; yalnız hesabın kuruluşunu göstermek içindir. Gerçek hesapta katsayılar ihale dokümanından, endeksler sözleşmedeki serilerin temel ve uygulama ayı değerlerinden alınır.

1. adım — her girdinin oranı ve katkısı. Oran güncel endeksin temel endekse bölümüdür; katkı, katsayı ile oranın çarpımıdır:

2. adım — fiyat farkı.

Tablodan üç sonuç çıkar:

• Demir-çelik endeksi düştüğü hâlde (oran 0,98) Pn 1'in üzerinde kaldı: Pn bütün girdilerin ağırlıklı toplamıdır.
• Örnekte b4'ün katsayısı sıfırdır; bu girdinin endeksi ne olursa olsun Pn'e katkısı yoktur.
• Endeksler düşse ve Pn örneğin 0,98 çıksaydı F = 2.000.000,00 × 0,90 × (0,98 − 1) = −36.000,00 TL olurdu. Bu, hakedişte kesilecek tutardır (m.4/1-(e)).

Kendi katsayı setinizle denemek için ücretsiz Fiyat Farkı Hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz: her harf için seriyi seçip ağırlığı girersiniz, ihale tarihini ve uygulama ayını seçersiniz; araç endeks değerlerini kendisi doldurur, Pn'i ve fiyat farkını hesaplar. Temel ve güncel endeksin hangi aydan alındığını temel endeks ve güncel endeks yazımızda, fiyat farkı öngörülmeyen işteki tek endeksli hesabı 9. madde yazımızda anlattık.

Kesinfiyat'ta Pn katsayı seti

Kesinfiyat'ta fiyat farkı uygulanan bir projenin katsayı seti, projenin “Fiyat Farkı Katsayıları (Pn)” ekranında harf harf kurulur. Kapaktaki görüntü, yukarıdaki örnek setin bu ekrana girilmiş hâlidir (kurgusal bir demo proje).

• Harf seti ilan tarihine göre gelir. İlanı (ilan tarihi girilmemişse ihalesi) 26.03.2022 ve sonrası olan işte ekran sekiz katsayılı a, b1–b6, c şablonunu açar; rejim rozetinde “Esaslar 2022 · 8 katsayı” yazar. Şablondaki harflerden biri eksik kalırsa set kaydedilmez; istisna sözleşmeler için ayrı bir “özel formül” seçeneği vardır.
• Her harf kendi endeks ailesinden seri alır. b1 için 23, b2 için 24, b4 için 19, b5 için 16, c için 28 ailesinin serileri listelenir; b6'da Yİ-ÜFE serilerinden biri seçilir. Ailelerin dört haneli sınıfları (ör. 23.51 Çimento) seçicide yalnız ilanı 01.09.2025 ve sonrası olan işlerde açılır.
• İşçilik TÜFE Genel'e kilitlidir. a satırında seri seçilemez, ekranda “TÜFE Genel (kilitli)” yazar; kayıtta sistem bu seriyi kendisi bağlar.
• Akaryakıt (b3) bir EPDK yakıt türüne bağlanır, örneğin motorin.
• Toplam anlık denetlenir. Ekranın üstündeki şerit etkin ağırlıkların toplamını gösterir; toplam 1,000000 değilse “eksik” yazar ve set kaydedilmez.
• Hakedişte döküm görünür. Hakediş raporunda fiyat farkı satırından açılan “Fiyat Farkı Hesabı” penceresi her katsayı için endeksi, ağırlığı, temel endeksi (Io), güncel endeksi (In), oranı ve katkıyı ayrı satırda gösterir; altında katkıların toplamı yazar.
• Hassasiyet. Pn 12 ondalık basamakla tutulur, yalnız F kuruşa yuvarlanır. Pn 1'den küçük çıkarsa F eksi hesaplanır ve hakedişten düşülür.

Kontrol listesi: Pn hesabınızı denetleyin

• Formülü F = An × B × (Pn − 1) olarak kurdunuz mu, B'yi 0,90 aldınız mı (m.5/(1), m.5/(2)-(c))?
• Sabit katsayıları ihale dokümanından birebir aldınız mı, toplamları 1,00 mi (m.5/(6))?
• Her katsayı için ihale dokümanında belirlenen endeksi kullandınız mı; işçilikte TÜFE tablosunun “Genel” sütununu aldınız mı (m.5/(4)-(a))?
• Diğer malzemeler (b6) için dokümanda endeks belirtilmemişse Endeks Tablosunun “Genel” sütununu esas aldınız mı (m.5/(5))?
• Akaryakıtta temel değer olarak ihale tarihindeki, güncel değer olarak uygulama ayının ortalama satış fiyatını aldınız mı; satış fiyatını 4. maddedeki tanıma göre belirlediniz mi (m.5/(4)-(ç), m.4/1-(l))?
• Temel endeksi ihale tarihinin içinde bulunduğu aydan, güncel endeksi uygulama ayından aldınız mı (m.4/1-(ı) ve (ç))?
• İhalenizin ilanı veya duyurusu 1/9/2025'ten önceyse alt endeks ya da seçilmiş sınıf kullanmadığınızdan emin misiniz (Geçici m.3)?
• Pn 1'den küçük çıktıysa F'yi kesilecek tutar olarak yazdınız mı (m.4/1-(e))?
• Sözleşme süresince sabit katsayılarda değişiklik yapılmadığını kontrol ettiniz mi (m.5/(3))?

Kaynakça

• 4734 Sayılı Kamu İhale Kanununa Göre İhale Edilen Yapım İşlerinde Uygulanacak Fiyat Farkına İlişkin Esaslar, m.4/1-(e), (k), (l), m.5 “Fiyat farkı hesabı” ve Geçici m.3. Karar 2013/5217, Resmî Gazete 31/8/2013, sayı 28751.
• Değişiklikler: Karar 2022/5202, Resmî Gazete 24/2/2022, sayı 31760 (yürürlük 26/3/2022) · Karar 2025/10132, Resmî Gazete 30/7/2025, sayı 32971 (yürürlük 1/9/2025). Hangi fıkra ve bentlerin değiştiği alıntılardaki şerhlerde yazılıdır.
• Resmî Gazete nüshaları: 31/8/2013 tarihli ilk metin (2013/5217 sayılı Karar) · 24/2/2022 değişikliği (5202 sayılı Karar) · 30/7/2025 değişikliği (10132 sayılı Karar). Bağlantılar 5/10/2026'da açıldı.
• Erişim tarihi: 5/10/2026.