Sözleşme bedelinin %80'inin altında iş eksilişi olur mu? Yükleniciye ödenen %5 (4735 m.24)
Sözleşme bedelinin %80'inin altında tamamlanan işte yüklenici işi bitirir; farkın %5'i geçici kabul tarihindeki fiyatlarla ödenir. Örnek hesap ve yöntem.
Contents
Sözleşme bedelinin %80'inin altında iş eksilişi olur mu? Kanun bu durumu açıkça düzenler: sözleşme bedelinin %80'inden daha düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılan işte yüklenici işi bitirmek zorundadır. Buna karşılık yükleniciye, sözleşme bedelinin %80'i ile sözleşme fiyatlarıyla yaptığı işin tutarı arasındaki farkın %5'i, geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden ödenir (4735 sayılı Kanun m.24, son fıkra).
Aşağıda fıkranın lafzını, Yapım İşleri Genel Şartnamesi'ndeki (YİGŞ) karşılığını, kurgusal bir işte hesabı ve Kesinfiyat'ın bu ödemeyi nasıl önerdiğini anlatıyoruz.
Sözleşme bedelinin %80'inin altında kalan iş: kanun ne der? (4735 m.24/4)
4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun 24. maddesinin son fıkrası:
Sözleşme bedelinin % 80'inden daha düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılan işlerde, yüklenici işi bitirmek zorundadır. Bu durumda yükleniciye, yapmış olduğu gerçek giderleri ve yüklenici kârına karşılık olarak, sözleşme bedelinin % 80'i ile sözleşme fiyatlarıyla yaptığı işin tutarı arasındaki bedel farkının % 5'i geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden ödenir.
Fıkradan üç kural çıkar:
- Yüklenici işi bitirir. İşin sözleşme bedelinin %80'inden daha düşük bedelle tamamlanacağı anlaşılırsa yüklenici işi bitirmek zorundadır.
- Farkın %5'i ödenir. Ödenen tutar, sözleşme bedelinin %80'i ile sözleşme fiyatlarıyla yapılan işin tutarı arasındaki farkın %5'idir. Kanun bu ödemeyi yüklenicinin "yapmış olduğu gerçek giderleri ve yüklenici kârına karşılık" sayar.
- Geçici kabul tarihindeki fiyatlar. Ödeme geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden yapılır. Kanun bu fiyatlara hangi yöntemle geçileceğini yazmaz.
24. maddenin dört fıkrası iş artışı ile iş eksilişinin iki ucunu birlikte düzenler:
| fıkra | konu |
|---|---|
| m.24/1 | Öngörülemeyen durumlar nedeniyle zorunlu hâle gelen iş artışı, iki şartla, anahtar teslimi götürü bedelde sözleşme bedelinin %10'una, birim fiyatta %20'sine kadar aynı yükleniciye yaptırılabilir. |
| m.24/2 | Birim fiyat sözleşmeyle yürütülen yapım işlerinde Cumhurbaşkanı bu oranı sözleşme bazında %40'a kadar artırabilir. |
| m.24/3 | İş bu şartlar içinde tamamlanamayacaksa artış yapılmaz, hesap genel hükümlere göre tasfiye edilir. |
| m.24/4 | İş sözleşme bedelinin %80'inden daha düşük bedelle tamamlanacaksa yüklenici bitirir, farkın %5'i ödenir. Bu yazının konusu. |
Artış tarafının oranlarını iş artışı oranı yazısında anlattık.
YİGŞ'de aynı kural ve "işin tamamı" (m.21/4–5)
Yapım İşleri Genel Şartnamesi, kanunun son iki fıkrasının karşılığını 21. maddenin dördüncü ve beşinci fıkralarında taşır. Dördüncü fıkraya 2019'da bir cümle eklendi:
(4) İşin yukarıdaki şartlar dahilinde tamamlanamayacağının anlaşılması durumunda ise artış yapılmaksızın hesabı genel hükümlere göre tasfiye edilir. Ancak bu durumda, işin tamamının ihale dokümanı ve sözleşme hükümlerine uygun olarak yerine getirilmesi zorunludur. İşin tamamı ifadesinden ilk sözleşme bedeline karşılık gelen iş miktarı anlaşılır.
Beşinci fıkra, kanunun son fıkrasıyla aynı cümlelerdir. Eklenen cümle "işin tamamı"nı ilk sözleşme bedeline karşılık gelen iş miktarı diye tanımlar. Cümleyi 8 Ağustos 2019 tarihli değişiklik ekledi; aynı değişiklikle Uygulama Yönetmeliği'ne giren Geçici 22. maddeye göre ilanı veya yazılı duyurusu 18 Ağustos 2019'dan önce yapılmış ihaleler, ilan ya da duyuru tarihinde yürürlükte olan hükümlere göre sonuçlandırılır.
Örnek hesap: %80'in altında kalan işte %5 ne kadar eder?
Kurgusal bir birim fiyat işinde ilk sözleşme bedeli 20.000.000,00 TL. İş artışı yapılmadı; iş eksilişiyle iş, sözleşme fiyatlarıyla 15.000.000,00 TL'ye tamamlandı. Tutarlar KDV hariçtir.
| adım | tutar | açıklama |
|---|---|---|
| İlk sözleşme bedeli | 20.000.000,00 TL | — |
| %80'i | 16.000.000,00 TL | 0,80 × 20.000.000,00 |
| Sözleşme fiyatlarıyla yapılan iş | 15.000.000,00 TL | bedelin %75'i, eşiğin altında |
| Bedel farkı | 1.000.000,00 TL | 16.000.000,00 − 15.000.000,00 |
| Farkın %5'i | 50.000,00 TL | sözleşme fiyatlarıyla |
Bu 50.000,00 TL sözleşme fiyatlarıyladır; kanun ödemeyi geçici kabul tarihindeki fiyatlar üzerinden ister. Kesinfiyat'ın bu güncellemeyi nasıl yaptığı bir sonraki bölümde.
Fiyat farkı tutara girmez. Bu işe hakedişlerle 1.500.000,00 TL fiyat farkı ödenmiş olsun. Kanun "sözleşme fiyatlarıyla yaptığı işin tutarı"nı esas alır. Fiyat farkı bu tutara katılsaydı iş 16.500.000,00 TL ile %80 eşiğini aşar, ödeme hiç doğmazdı.
Tam %80'de ödeme yok. İş 16.000.000,00 TL'de tamamlanırsa fark sıfırdır; fıkra "%80'inden daha düşük bedelle" tamamlanan işi düzenler.
Kendi rakamlarınızla denemek isterseniz kayıt gerektirmeyen Tamamlama Tazminatı Hesaplama aracını kullanabilirsiniz: araç ilk sözleşme bedeli, sözleşme fiyatlarıyla yapılan iş, ihale tarihi ve geçici kabul itibar tarihinden ödemeyi hesaplar; geçici kabul henüz yapılmadıysa son yayımlanan ayla öngörü verir.
Kesinfiyat'ta %80 altı tamamlama tazminatı
Kesinfiyat bu ödemeyi "tamamlama tazminatı" adıyla iki yerde hesaplar: kesin hesapta öneri olarak, geçici kabulden önce de Mukayeseli Keşif ekranında öngörü olarak.
- Kesin hesapta öneri. Geçici kabule dayalı kesin hesapta "Tamamlama Tazminatı Önerisi" bölümü açılır; fesihten doğan kesin hesapta bu bölüm yoktur. Bölüm hesabı adım adım gösterir: ilk sözleşme bedeli, %80 eşiği, sözleşme fiyatlarıyla yapılan iş, eksik kalan tutar, %5 ve Yİ-ÜFE oranı, önerilen tazminat.
- Taban ilk sözleşme bedeli. Eşik, iş eksilişiyle güncellenen bedelden değil ilk sözleşme bedelinden kurulur. İlk bedel kayıtlı değilse güncel bedel kullanılır ve ekranda bu yazılır.
- İş tutarı sözleşme fiyatlarıyla. Fiyat farkı ve asgari ücret farkı iş tutarına katılmaz. Birim fiyat işte tutar ödenmiş hakedişlerin sözleşme fiyatlarıyla toplamıdır; anahtar teslimi götürü bedel işte onaylı iş artışı ve eksilişleriyle güncellenmiş sözleşme bedelidir.
- Geçici kabul fiyatları. Kanun yöntemi yazmadığı için Kesinfiyat bir yöntem seçti: %5'lik tutar Yİ-ÜFE Genel ile ihale ayından geçici kabul itibar ayına güncellenir. İtibar tarihi girilmemişse kabul tarihi kullanılır.
- Öneri kendiliğinden yazılmaz. Öneri kesin hesaba kendiliğinden eklenmez. Satırı kullanıcı ekler; satır yalnız hazırlanan ya da reddedilen kesin hesaba eklenebilir.
- Geçici kabulden önce öngörü. Onaylı iş artışı ve eksilişlerinden sonra öngörülen tamamlama bedeli eşiğin altına inerse Mukayeseli Keşif ekranı "%80 altı tamamlama tazminatı" bloğunu "Öngörü" rozetiyle gösterir. Bu hesap öngörüdür: endeks olarak son yayımlanan ay kullanılır.
Örnekteki iş Haziran 2025'te ihale edilmiş, geçici kabul itibar tarihi Eylül 2026 olsun. Yİ-ÜFE Genel Haziran 2025'te 4.334,94, Eylül 2026'da 5.901,26; oran 1,361324. Kesinfiyat'ın önerisi 50.000,00 × (5.901,26 / 4.334,94) = 68.066,22 TL olur.
Geçici kabul itibar tarihini YİGŞ şöyle tanımlar:
(8) Geçici kabul itibar tarihi olarak esas alınacak tarih, işin geçici kabule elverişli bir halde tamamlandığı tarih olup bunu geçici kabul komisyonu tespit ederek tutanağa geçirir. Ancak yüklenici tarafından tamamlanması ve düzeltilmesi gereken eksik ve kusurlardan, teknik bakımdan tamamlandıktan sonra bir deneme süresi geçirmesi gerekenler varsa, bu kusur ve eksikliklerin giderilmesi tarihinden başlayarak kesin kabule kadar geçmesi gereken süreyi de kabul heyeti belirleyerek tutanağa yazar.
Kesinfiyat'ın geçici kabul formunda bu tarih ayrı bir alandır; alanın ipucu, tazminat güncellemesinin endeksinin bu aydan okunduğunu söyler. Geçici kabulün komisyonunu geçici kabul komisyonu yazısında anlattık.
Kontrol listesi: %80'in altında kalan işte hesabınız doğru mu?
- İş, sözleşme bedelinin %80'inden daha düşük bedelle mi tamamlanıyor? Tam %80'de fark sıfırdır. (4735 m.24/4)
- Yüklenici işi bitirdi mi? Bu durumda işi bitirmek zorunludur. (4735 m.24/4)
- Karşılaştırmayı hangi sözleşme bedeliyle yaptınız: ilk bedelle mi, iş eksilişiyle güncellenmiş bedelle mi? (4735 m.24/4 · YİGŞ m.21/4)
- İş tutarını sözleşme fiyatlarıyla mı aldınız; fiyat farkı gibi sözleşme fiyatı dışındaki ödemeleri dışarıda bıraktınız mı? (4735 m.24/4)
- %5'i farkın tamamına uyguladınız mı? (4735 m.24/4)
- Tutarı geçici kabul tarihindeki fiyatlara hangi yöntemle taşıdınız? Kanun yöntemi yazmaz; kullandığınız endeksi ve ayları kayda geçirin.
- Geçici kabul itibar tarihi tutanakta yazılı mı? (YİGŞ m.41/8)
Kaynakça
- 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, m.24 "Sözleşme kapsamında yaptırılabilecek ilave işler, iş eksilişi ve işin tasfiyesi" (Değişik: 30/7/2003-4964/46). Maddenin başlığı 4964 sayılı Kanunla değişti; ikinci fıkradaki "Bakanlar Kurulu" ibaresi 700 sayılı KHK ile "Cumhurbaşkanı" oldu (resmî metnin dipnotları). Fıkra sınırları resmî konsolide metnin Word nüshasından. Resmî konsolide metin, son değişiklik 7579 sayılı Kanun (yürürlük 22/5/2026): mevzuat.gov.tr nüshası.
- Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, Resmî Gazete 4/3/2009, sayı 27159 (mükerrer); Ek-8 Yapım İşleri Genel Şartnamesi m.21/4–5 ve m.41/8; Geçici m.22. Değişiklik: Resmî Gazete 8/8/2019, sayı 30856 (m.27 ile 21/4'e ek cümle, m.2 ile Geçici m.22; yürürlük 18/8/2019). Resmî Gazete nüshası: 8/8/2019 değişikliği; yönetmeliğin mevzuat.gov.tr kaydı (ekleri taşımaz).
- Ek-8'in metni Kamu İhale Kurumu'nun konsolide yönetmelik paketlerinden alındı: 13/5/2026 sürümü (bugünkü metin) ve 13/6/2019 sürümü (18/8/2019 öncesi metin). Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çorum İl Müdürlüğü'nün sitesindeki Ek-8 nüshasıyla (yükleme 30/10/2023) karşılaştırıldı.
- TÜİK, Yurt İçi Üretici Fiyat Endeksi (2003=100) Genel: Haziran 2025 ve Eylül 2026 değerleri.
- Bağlantılar ve erişim tarihi: 16/10/2026.
