Yapım işlerinde mücbir sebepler nelerdir? 20 gün içinde bildirim şartı ve genel salgın hastalık

Yapım işlerinde mücbir sebepler nelerdir? Beş hal: doğal afetler, kanuni grev, genel salgın hastalık, kısmi veya genel seferberlik ilanı ve gerektiğinde Kamu İhale Kurumu'nca belirlenecek benzeri haller (4735 sayılı Kanun m.10). Yapım işlerinde mücbir sebep için bu hallerden birinin yaşanması tek başına yetmez: idarenin onu mücbir sebep olarak kabul edebilmesi için beş şart birlikte aranır. Bunlardan biri, olayı izleyen yirmi gün içinde idareye yazılı bildirimdir.

Aşağıda kanunun ve Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin (YİGŞ) ilgili hükümlerini, genel salgın hastalığın yerini, yirmi günün nasıl sayıldığını gösteren bir örneği ve bildirimden önce bakılacak kontrol listesini veriyoruz.

Yapım işlerinde mücbir sebepler nelerdir? (4735 m.10)

Mücbir sebepler 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu'nun "Mücbir sebepler" başlıklı 10. maddesindedir. Madde iki fıkradır (4735 m.10):

Mücbir sebep olarak kabul edilebilecek haller aşağıda belirtilmiştir:

a) Doğal afetler.

b) Kanuni grev.

c) Genel salgın hastalık.

d) Kısmî veya genel seferberlik ilânı.

e) Gerektiğinde Kurum tarafından belirlenecek benzeri diğer haller.

Süre uzatımı verilmesi, sözleşmenin feshi gibi durumlar da dahil olmak üzere, idare tarafından yukarıda belirtilen hallerin mücbir sebep olarak kabul edilebilmesi için; yükleniciden kaynaklanan bir kusurdan ileri gelmemiş olması, taahhüdün yerine getirilmesine engel nitelikte olması, yüklenicinin bu engeli ortadan kaldırmaya gücünün yetmemiş bulunması, mücbir sebebin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde yüklenicinin idareye yazılı olarak bildirimde bulunması ve yetkili merciler tarafından belgelendirilmesi zorunludur.

Aynı beş hal ve aynı beş şart Yapım İşleri Genel Şartnamesi'nin 29. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarında tekrarlanır; şartname "Kurum" yerine "Kamu İhale Kurumu" der ve bentleri a, b, c, ç, d diye sıralar (YİGŞ m.29/2-3). Beş şart:

Şartlar yalnız süre uzatımı için aranmaz: kanun "süre uzatımı verilmesi, sözleşmenin feshi gibi durumlar da dahil" der (4735 m.10/2). Mücbir sebeple feshi ve işin tasfiyesini mücbir sebeple fesih yazımızda anlattık.

Genel salgın hastalık mücbir sebep midir?

Kanun genel salgın hastalığı mücbir sebep olarak kabul edilebilecek haller arasında sayar (4735 m.10/1-(c); YİGŞ m.29/2-(c)). Sayılmış olmak yetmez: salgının da yukarıdaki beş şartı taşıması gerekir. Yüklenicinin kusurundan doğmamalı, taahhüdün yerine getirilmesine engel olmalı, yüklenici bu engeli kaldıramamalı, yetkili mercilerce belgelenmeli ve olayı izleyen yirmi gün içinde idareye yazıyla bildirilmelidir.

20 günlük bildirim ve süre uzatımı (YİGŞ m.29/6-7)

Süre uzatımı YİGŞ'nin 29. maddesindedir. Mücbir sebepler ve idarenin sebep olduğu hallerde durum idarece incelenir, işin bir kısmına ya da tamamına ait süre uzatılır (YİGŞ m.29/6). Bildirimin süresi ve içeriği yedinci fıkradadır (YİGŞ m.29/7):

Yüklenicinin, sürenin uzatılmasını gerektiren hallerin meydana geldiği tarihi izleyen yirmi gün içinde, idareye yazılı olarak bildirimde bulunması ve yetkili merciler tarafından usulüne göre düzenlenmiş belgelerle mücbir sebebin meydana geldiğini tevsik etmesi zorunludur. Yüklenici bildiriminde, iş üzerinde gecikmeye yol açtığını düşündüğü sebeplerin ayrıntılarını, işin süresinin ne kadar uzatılması gerektiğini belirtecektir. Uzatılacak sürenin tespiti o anda mümkün değilse bunun da sebeplerini ayrıca belirtecek, durumun netlik kazanmasından sonra istediği süre uzatımını da ayrı bir yazı ile derhal bildirecektir. Ancak idarenin sebep olduğu süre uzatımını gerektiren gecikmelerde, yüklenicinin yirmi gün içinde yazılı bildirimde bulunma şartı aranmaz.

Fıkranın son cümlesi bir ayrım yapar: yer teslimi, projelerin ya da iş programının onaylanması, ödenek yetersizliği gibi idarenin sebep olduğu gecikmelerde yirmi gün içinde yazılı bildirim şartı aranmaz (YİGŞ m.29/4, m.29/7). Süre uzatımının iş programına ve fiyat farkına etkisini revize iş programı yazımızda anlattık.

Bildirim geç kalırsa: süren mücbir sebepte yirmi gün öncesi (YİGŞ m.29/8)

Sekizinci fıkra 30 Temmuz 2025'te değişti (Resmî Gazete sayı 32971, yürürlük 1 Eylül 2025). İlanı ya da yazılı duyurusu bu tarihten sonra yapılan işlerde metin şöyledir (YİGŞ m.29/8):

Zamanında yapılmayan yazılı bildirimler dikkate alınmaz ve yüklenici müracaat süresini geçirdikten sonra süre uzatımı talebinde bulunamaz. Ancak mücbir sebep durumunun devam etmesi halinde müracaat süresinin devam ettiği kabul edilir. Mücbir sebeplerin devamı sırasında yapılacak bildirim, bildirim tarihinin yirmi gün öncesinden geçerli olmak üzere dikkate alınabilir.

Daha önce ilan edilen işlerde uygulanan metin şöyleydi:

Zamanında yapılmayan yazılı bildirimler dikkate alınmaz ve yüklenici müracaat süresini geçirdikten sonra süre uzatımı talebinde bulunamaz. Mücbir sebeplerin devamı sırasında yapılacak bildirim, yirmi gün öncesinden geçerli olmak üzere dikkate alınabilir.

2025 metni iki noktayı açıkça yazar: mücbir sebep sürdükçe müracaat süresi de sürer, süren mücbir sebepteki bildirim ise bildirim tarihinin yirmi gün öncesinden geçerli olmak üzere dikkate alınabilir. Hangi metnin uygulanacağını ihalenin ilan ya da yazılı duyuru tarihi belirler (Uygulama Yönetmeliği Geçici m.34); aynı eşiği Yeni birim fiyat tespiti: 1 Eylül 2025'ten sonra ne değişti? yazımızda anlattık.

Örnek: mücbir sebepte 20 gün nasıl sayılır?

Kurgusal bir işte genel salgın nedeniyle yetkili merciin kararıyla şantiyede çalışma 3 Ağustos 2026'da durdu. İş 1 Eylül 2025'ten sonra ilan edildiği için 29/8'in 2025 metnine tabidir. Sayım bu örneğin varsayımıdır: "izleyen yirmi gün" olay gününü saymaz; "bildirim tarihinin yirmi gün öncesi" bildirim gününden geriye sayılır. Tarihler kurgusaldır.

Onaylanan süre uzatımıyla değişen bitiş tarihini kendi işiniz için görmek isterseniz kayıt gerektirmeyen İş Süresi Hesaplama aracını kullanabilirsiniz: araç, yer teslim tarihi ve sözleşme süresinden planlanan bitişi, onaylı süre uzatımlarıyla uzayan bitişi hesaplar.

Kesinfiyat'ta mücbir sebep kaydı

Kesinfiyat mücbir sebebi üç yerde kayda alır:

• Süre uzatımı: sözleşme değişikliği olarak açılan süre uzatımında sebep türü "Mücbir sebep" seçilir ve sebebin ortaya çıktığı tarih girilir.
• Teknik personel puantajı: idarenin kabul ettiği mücbir sebep dönemi beş halden biriyle kaydedilir; idarenin kabul yazısının künyesi girilmeden kayıt açılmaz. İdareye bildirim tarihi olaydan yirmi günden sonraysa form uyarır, kaydı engellemez. Bu dönemin günlerindeki teknik personel eksikliği cezaya yazılmaz, ayrı gösterilir.
• Mücbir sebeple fesih: fesih kaydına olayın ve bildirimin tarihleri girilir; bildirim olayı izleyen yirmi günden sonraysa kayıt uyarı taşır: "Mücbir sebep bildirimi olayı izleyen 20 gün içinde yapılmamış; mücbir sebep kabulünün şartlarından biri."

Uyarılar kaydı durdurmaz; şartların değerlendirmesi idarenindir.

Kontrol listesi: mücbir sebebi süresinde bildirdiniz mi?

• Olay kanunda sayılan beş halden biri mi: doğal afet, kanuni grev, genel salgın hastalık, seferberlik ya da Kurumca belirlenen benzeri hal? (4735 m.10/1)
• Olay sizin kusurunuzdan doğmadı, işi yapmanıza engel oldu ve engeli kaldırmaya gücünüz yetmedi mi? (4735 m.10/2)
• Olayı izleyen yirmi gün içinde idareye yazılı bildirim yaptınız mı; bildirimin tarihi ve sayısı dosyada mı? (4735 m.10/2, YİGŞ m.29/7)
• Yetkili mercilerce düzenlenmiş belge bildirime eklendi mi? (4735 m.10/2, YİGŞ m.29/7)
• Bildirimde gecikmeye yol açan sebeplerin ayrıntısı ve istenen uzatım süresi yazılı mı; süre o an belli değilse sebebi belirtildi mi? (YİGŞ m.29/7)
• Mücbir sebep sürüyorsa bildirimi ertelemediniz mi? Süren mücbir sebepteki bildirim, bildirim tarihinin yirmi gün öncesinden geçerli olmak üzere dikkate alınabilir. (YİGŞ m.29/8)
• Gecikme idareden kaynaklanıyorsa (yer teslimi, proje ya da iş programı onayı, ödenek) yirmi gün şartı aranmaz; yine de yazışmayı kayda aldınız mı? (YİGŞ m.29/4, m.29/7)
• İşin ilan tarihi 1 Eylül 2025'ten önce mi, sonra mı? 29/8'in hangi metninin uygulanacağını bu tarih belirler. (Geçici m.34)

Kaynakça

• 4735 sayılı Kamu İhale Sözleşmeleri Kanunu, m.10 "Mücbir sebepler". Fıkra sınırları resmî konsolide metnin Word nüshasından. Resmî konsolide metin, son değişiklik 7579 sayılı Kanun (yürürlük 22/5/2026): mevzuat.gov.tr nüshası.
• Yapım İşleri İhaleleri Uygulama Yönetmeliği, Resmî Gazete 4/3/2009, sayı 27159 (mükerrer); Ek-8 Yapım İşleri Genel Şartnamesi m.29 (ikinci, üçüncü, dördüncü, altıncı, yedinci ve sekizinci fıkralar); Geçici m.34. Değişiklikler: Resmî Gazete 16/7/2011, sayı 27996 (29. madde değişik) · Resmî Gazete 30/7/2025, sayı 32971 (m.4 ile Geçici m.34, m.22 ile 29/8; yürürlük 1/9/2025). Resmî Gazete nüshası: 30/7/2025 değişikliği; yönetmeliğin mevzuat.gov.tr kaydı (ekleri taşımaz).
• Ek-8'in metni Kamu İhale Kurumu'nun konsolide yönetmelik paketlerinden alındı: 13/5/2026 sürümü (bugünkü metin) ve 13/6/2019 sürümü. 29/8'in 1 Eylül 2025 öncesi metni Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı Çorum İl Müdürlüğü'nün sitesindeki Ek-8 nüshasından (yükleme 30/10/2023) alındı ve KİK'in 13/6/2019 sürümüyle karşılaştırıldı.
• Bağlantılar ve erişim tarihi: 15/10/2026.